Maak geld met ska­pe op saai­grond

Suid-A­fri­ka se tra­di­si­o­ne­le saai­ge­bie­de het reu­se­po­ten­si­aal vir wins­ge­wen­de skaap­boer­de­ry, teen ’n veel klei­ner ka­pi­taal­kos­te per ooi-een­heid as el­ders in die land.

Landbou Vee - - Inhoud - NA­VRAE: Mnr. Hen­drik van P­let­zen, sel

Wei­ding- en voe­dings­hulp­bron­ne op ’n ti­pie­se plaas in die so­mer­saai­ge­bie­de bied goeie ge­leent­he­de vir die in­ska­ke­ling van skaap­boer­de­ry op min grond. Wei­ding­be­plan­ning vir 500 me­di­um­raam­groot­te teel­ooi-een­he­de be­staan uit on­ge­veer 60 ha so­ja- en mie­lie­res­te, 60 ha meer­ja­ri­ge aan­ge­plan­te so­mer­wei­ding en 15 ha wei­mie­lies. Die ka­pi­taal­be­leg­ging in grond per teel­ooi is aan­sien­lik la­er as bv. Karoo­gron­de waar, na ge­lang van die ge­bied, van 1 500 ha tot 3000 ha vir 500 ooie no­dig is. Die be­per­king van dief­stal en roof­dier­ska­de op ’n klei­ner op­per­vlak­te is ook baie goed­ko­per en mak­li­ker as op groot stuk­ke grond.

OORWINTERING

In ti­pie­se voer­vloei­be­plan­ning bied oes­res­te vir vier maan­de tot ses maan­de win- ter­wei­ding van goeie ge­hal­te teen ’n lae kos­te. Met die uit­brei­ding van so­ja­boon­aan­plan­tings is so­ja-oes­re­swei­ding reeds van­af A­pril be­skik­baar. Na ge­lang van die be­skik­ba­re op­per­vlak­tes kan ska­pe vir ses we­ke tot agt we­ke op so­ja­res­te loop en dan na mie­lie­res­te gaan vir die vol­gen­de so­wat vier maan­de. Vol­was­se ska­pe be­nut so­ja­res­te baie goed om­dat hul be­hoef­te aan deur­vloei­pro­te­ïe­ne heel­wat la­er is as dié van lak­te­ren­de ooie en lam­mers.

So­ja-oes­re­swei­ding is ’n uit­ste­ken­de prik­kel­voer vir ooie. In prik­kel­voe­dings­proe­we is ge­vind dat so­ja­bo­ne lam­per­sen­ta­sie met 14,3% ver­be­ter het ver­ge­le­ke met ’n kon­tro­le­groep. Ska­pe be­nut dié res­te baie be­ter as mie­lie­res­te. Die dra­kragrig­lyn vir so­ja­res­te is 5 tot 7 kleinvee-een­he­de (’n KVE is ’n skaap van 45-50 kg) vir ’n wei­tyd­perk van 80 dae tot 100 dae. Selfs die grow­wer plant­ma­te­ri­aal en stin­gels word goed be­nut.

Die on­ver­werk­te so­ja­bo­ne be­vat baie pro­te­ïe­ne (on­ge­veer 36%), maar dit het se­ke­re be­per­kings in die vorm van an­ti-voe­dings­fak­to­re, soos trip­sien- en che­motrip­sien-in­hi­beer­ders en ’n laag ver­teer­ba­re a­mi­no­suur­pro­fiel. Dit ver­oor­saak dat lam­mer­ooie op so­ja­res­te dik en taai bies­melk het en min melk pro­du­seer. Ge­volg­lik groei lam­mers swak.

Die ver­wer­king van so­ja­bo­ne hef die an­ti-voe­dings­fak­to­re op en ont­sluit die voe­dings­po­ten­si­aal, maar oes­res­te kan nie ver­werk word nie. Daar­om moet die reg­te le­k­aan­vul­ling ge­gee word om die be­per­kings te oor­kom.

Voer­mol Mo­lo­vi­te (reg.nr. V7266, Wet 36 van 1947) be­vat na­tuur­li­ke, goeie pro­te­ïe­ne (geen u­re­um nie) en is die stan­daard­aan­be­ve­ling op so­ja­res­te. Vir lam­mer­ooie moet een sak Voer­mol Pro­con 33 (V12701) met drie sak­ke Mo­lo­vi­te ge­meng word om die deur­vloei­pro­te­ïe­ne te ver­hoog. Vir die­re met ’n hoë voe­dings­be­hoef­te, soos ooie met twee­lin­ge en speen­lam­mers, gee die vol­gen­de meng­sel: 500 kg Mo­lo­vi­te, 300 kg Pro­con, 200 kg mie­lie­meel en 10 kg voer­kalk.

Die dra­kragrig­lyn vir mie­lie-oes­re­swei­ding is 9 KVE tot 12 KVE/ha vir ’n wei­tyd­perk van 90-120 dae. Die be­wei­ding van mie­lie­res­te moe­nie ten kos­te

van graan­pro­duk­sie op lang ter­myn plaas­vind nie. I. A. Kos­ter (per­soon­li­ke me­de­de­ling) het in ’n lang­ter­myn­stu­die oor 17 jaar ge­vind dat die graan­op­brengs met 280 kg per ha ge­daal het (5,33 t/ha teen­oor 5,61 t/ha) waar al­le res­te ver­wy­der is ver­ge­le­ke met proef­per­se­le waar geen res­te ver­wy­der is nie.

By vroe­ër ge­noem­de veela­ding word on­ge­veer 40% van die res­te ver­wy­der, met an­der woor­de meer as die helf­te van die res­te word op die land ge­laat vir die in­stand­hou­ding en op­bou van or­ga­nie­se ma­te­ri­aal. In­dien res­te nie be­wei word nie, ver­dwyn on­ge­veer 21% ge­du­ren­de die win­ter weens wind en ver­we­ring.

Die e­ner­gie­waar­de van pas ge­stroop­te lan­de is hoog, ver­al waar taam­lik baie graan ver­mors is. Die hoe­veel­heid mielies op ’n pas ge­stroop­te land wis­sel baie. Na­vor­sing toon dat ’n skaap tot 800 g mielies bin­ne ’n half­uur vreet. Ska­pe wat nie op graan­voe­ding aan­ge­pas is nie, ont­wik­kel suur­pens, met ge­volg­li­ke ver­lie­se.

’n Ver­de­re pro­bleem met mie­lie­res­te is dat die pro­te­ïen­waar­de meest­al laag is, ver­al vir die­re met ’n hoë voe­dings­be­hoef­te, soos lam­mer­ooie en speen­lam­mers. Te­kor­te aan kal­si­um, mag­ne­si­um, sink, ko­per en se­leen (ver­al op rooi gron­de) kom ook voor. Met bo­ge­noem­de in ge­dag­te is Voer­mol Lan­de­lek (V15414) ont­wik­kel om voe­dings­te­kor­te en -pro­ble­me op mie­lie­res­te en wei­mie­lies te be­perk.

Lam­mers groei tot 260 g/dag in die eer­ste vier we­ke op pas ge­stroop­te lan­de met heel­wat graan, maar die groei plat af na­ma­te die graan uit­ge­vreet raak. Na ge­lang van die ge­hal­te en groei­po­ten­si­aal van ska­pe kan tot 100 kg le­wen­de ge­wig per ha mie­lie­re­swei­ding­ge­pro­du­seer­wor­den­tot 14 kg skoonwol per ha by goeie dub­bel­doel-ska­pe.

WEI­MIE­LIES

Die be­wei­ding van mielies is ’n ou prak­tyk. Wei­mie­lies is eint­lik ’n la­e­kos­te­voer­kraal waar stroop-, uit­ry-, op­ber­gings-, maal-, meng- en voer­kos­te uit­ge­ska­kel word. Mielies, die bes­te e­ner­gie­bron om ska­pe mee af te rond, word net so op die land ge­laat en be­wei. Be­wei­ding kan reeds op die har­de­deeg­sta­di­um be­gin.

Dra­krag word hoof­saak­lik deur die graan­op­brengs be­paal. Een KVE vreet on­ge­veer 1 kg mielies per dag. Die dra­krag kan daar­vol­gens be­paal word. Met ’n graan­op­brengs van by­voor­beeld 5 ton/ha is die dra­krag on­ge­veer 55 ska­pe/ha vir 90 dae.

Die groot­ste ri­si­ko van wei­mie­lies is suur­pens. Daar­om moet Voer­mol Lan­de­lek by­ge­voer word.

Goeie dub­bel­doel-speen­lam­mers (wol en vleis) met ’n aan­vangs­ge­wig van 2832 kg voeg die bes­te waar­de tot wei­mie­lies toe. Met die heer­sen­de pry­se kan ’n “mie­lie­prys” van R3 400 tot R3 700/t ge­re­a­li­seer word deur mielies in die vorm van lam­mers te be­mark. Skeer lam­mers twee we­ke tot drie we­ke voor slag om die mak­si­mum voor­deel van wol­pro­duk­sie te be­nut. ’n Speen­lam ver­bruik na­ge­noeg 110 kg mielies in 80-90 dae. Lam­mers op wei­mie­lies word ge­woon­lik swaar­der om die ge­wens­te klas te be­reik ver­ge­le­ke met lam­mers in ’n voer­kraal.

Ooie met lam­mers kan ook wei­mie­lies be­nut, maar voeg nie so­veel waar­de soos speen­lam­mers toe nie. Lam­mers moet min­stens drie we­ke oud wees voor­dat hul­le op wei­mie­lies gaan om te ver­hoed dat hul­le van die ooie ge­skei raak.

Lam­mer­ooie word vet op wei­mie­lies. In die prak­tyk kry tot 68% van hul­le twee­lin­ge in die vol­gen­de lam­tyd. Ooie “be­taal” dus eers met die vol­gen­de lam­mer­oes vir die mielies wat hul­le nou vreet.

AAN­GE­PLAN­TE WEI­DINGS

By­na e­ni­ge meer­ja­ri­ge so­mer­wei­ding kan op la­er­po­ten­si­aal-mie­lie­gron­de groei, soos ou­lands­gras in die koe­ler oos­te­li­ke ge­bie­de en smuts­vin­ger­gras in die war­mer sen­tra­le- en we­s­te­li­ke ge­bie­de. Dro­ë­land­lu­sern (’n peul­plant) is ’n goeie wis­sel­bou­ge­was wat met groot suk­ses in ’n skaap­stel­sel in­ge­ska­kel kan word.

Dro­ë­land­lu­sern groei waar mielies groei. Na­vor­sing in dié ver­band is ge­doen op la­er­po­ten­si­aal­gron­de met ’n pH (KCl) van 4,6, ’n fos­faat­in­houd van 24 d.p.m. en ’n ka­li­um­in­houd van 93 d.p.m. Die ves­ti­ging van lu­sern in rye (die­self­de ry­wyd­te as mielies) bied die ge­leent­heid vir tus­sen­ry­be­wer­king. Be­wer­king het sei­soen­s­pro­duk­sie (dra­krag) met 30% ver­hoog.

Ska­pe loop tus­sen die rye en trap min op plan­te, met min­der ver­mor­sing tot ge­volg. In stel­sel­proe­we met lu­sern en mielies was die op­brengs in jaar 1 van mielies op lu­sern (ná 5 jaar on­der lu­sern) 5,96 t/ ha teen­oor 3,63 ton/ha in mo­no­kul­tuur. In jaar 2 was die op­brengs 6,6 ton/ha teen­oor 4,06 t/ha in mo­no­kul­tuur. In die der­de jaar was die wis­sel­bou­ef­fek eg­ter klein (5 t/ha vs 4,3 ton/ha). Af­ge­sien van die peul­plan­t­ef­fek, is daar on­ge­veer 3035% her­sir­ku­la­sie van voe­ding­stow­we deur mis en u­ri­ne.

Wis­sel­bou het ook groot voor­de­le vir ska­pe. Met in­ten­sie­we be­wei­ding op aan­ge­plan­te wei­dings is daar ’n groot kon­sen­tra­sie van die­re op ’n klein op­per­vlak­te, en die op­bou van weer­stand­bie­den­de pa­ra­sie­te is ’n we­sen­li­ke pro­bleem. Deur die grond te be­werk en mielies te plant, is daar vir twee of drie jaar geen ska­pe in die so­mer op die grond nie.

Die voor­deel van lu­sern is dat dit wei­ding van ’n hoë ge­hal­te teen ’n lae kos­te is. Om­dat dit ’n peul­plant is, is geen stik­stof­be­mes­ting no­dig nie. Die voe­ding­sta­tus van mie­lie­gron­de is ge­woon­lik goed ge­noeg vir lu­sern so­dat geen be­mes­ting no­dig is nie.

Lu­sern het twee na­de­le. Die eer­ste een is ’n op­blaas­ri­si­ko. Dit kan deur be­stuur en die ge­bruik van ’n lek, soos Voer­mol Mo­lo­vi­te Plus, ver­hoed word. Die an­der na­deel is dat lu­sern bla­re ver­loor ty­dens droog­te­strem­ming. Die boer moet dus ook vir ’n gras­wei­ding voor­sie­ning maak.

Die dra­kragrig­lyn vir dro­ë­land­lu­sern is 11 KVE tot 17 KVE/ha vir se­we maan­de. In ’n mie­lie-lu­sern­stel­sel­proef is jong ooie op die ou­der­dom van 11 maan­de ge­dek, met ’n lam­per­sen­ta­sie van 82-96,8%. Die lam­per­sen­ta­sie van vol­was­se ooie was 120-146%, met ’n jaar­lik­se wol­pro­duk­sie van 6,5 kg per ooi. Die ren­te ver­dien op ka­pi­taal be­lê oor vyf jaar was ge­mid­deld 16,7% per jaar.

TOT 100 KG LE­WEN­DE GE­WIG PER HA MIELIERESWEIDING KAN GE­PRO­DU­SEER WORD EN TOT 14 KG SKOONWOL.

Oes­res­te is ’n goeie bron van voer vir ska­pe, so­lank daar ge­noeg or­ga­nie­se ma­te­ri­aal oor­bly om nie graan­pro­duk­sie in die vol­gen­de pro­duk­sie­jaar te be­na­deel nie.

Mnr. Hen­drik van P­let­zen is die teg­nie­se be­stuur­der van Voer­mol Voe­re.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.