Jou ooie is jou kon­tant­fa­briek

Al­les op mnr. Chris­to Groe­ne­wald se plaas bui­te Ri­vier­son­der­end wen­tel om vrug­baar­heid, speen­per­sen­ta­sie en voer. En die fa­briek daar­voor is jou ooie, sê Mo­la­tek se Kom­mer­si­ë­le Skaap­boer van 2014. “As jy goed vir jou ooie sorg, is die ‘fa­briek’ reg.”

Landbou Vee - - Kleinvee - NA­VRAE: Mnr. Chris­to Groe­ne­wald, sel 082 453 2899 of e-pos: cpg@dor­wald. co.za.

Hy glo daar­in om saam met die na­tuur te boer pleks van daar­teen te beur, sê mnr. Chris­to Groe­ne­wald van die plaas A­lex­an­der­kloof, Ri­vier­son­der­end. Hy is die ei­e­naar van Dor­wald Dor­mers en die vee­voer­ver­vaar­di­ger Mo­la­tek se Kom­mer­si­ë­le Skaap­boer van die Jaar vir 2014.

Hy sê dis be­lang­rik om ge­har­de, vrug­ba­re die­re te teel wat kos so vin­nig en doel­tref­fend moont­lik in kon­tant om- skep. “En al hoe dit moont­lik is, is met aan­ge­pas­te die­re in jou om­ge­wing en ’n hoë speen­per­sen­ta­sie.”

Sy plaas, diep in die O­ver­berg, is in ’n ti­pie­se win­ter­re­ën­streek ge­leë. Hy be­dryf ’n ge­meng­de boer­de­ry met 50% kon­tant­ge­was­se. Dit sluit 828 ha on­der gars, ko­ring, ha­wer, lu­pie­ne en ka­no­la in. Die an­der helf­te van die boer­de­ry be­staan uit 50% wei­ding, waar­van 70% lu­sern­wei­dings, 20% me­di­cs en die res wei­ha­wer en lu­pie­ne is. Lan­de wat on­der wei­ha­wer, lu­pie­ne, me­di­cs en ka­no­la was, word ge-

LINKS: ’n Dor­me­rooi met haar lam­mers op wei­ding. FO­TO’S: BEPPIE GROE­NE­WALD bruik om in die daar­op­vol­gen­de jaar ko­ring te ver­bou.

“Ons dra­krag is 1,8 ska­pe per plaas­hek­taar. In die win­ter, wan­neer die helf­te van die saai­grond be­plant is, is die dra­krag vier ska­pe per hek­taar wei­ding. Die saai­boer­de­ry en vee­boer­de­ry vul me­kaar uit­ste­kend aan – in die so­mer be­nut die ska­pe die oes­res­te.”

Hy waar­sku teen oor­be­wei­ding. “As ’n plaas 1 000 ooie kan dra en jy hou 1 200 aan, ly ál die ooie on­der die oor­be­wei­ding, en nie net die 200 ek­stra ooie nie.”

HOE­KOM JUIS DOR­MERS?

Toe Chris­to in 1986 be­gin boer het, was dit aan­vank­lik met Me­ri­no’s, “’n ras waar­mee ek goed ge­vaar en in 1987 ’n kud­de­kom­pe­ti­sie ge­wen het. Maar ek het die­re ge­soek wat oes­res­te vin­ni­ger kon be­nut en in kon­tant om­skep.”

Daar­by glo hy vleis is ’n “vei­li­ger” pro­duk in swak­ker e­ko­no­mie­se tye as wol.

Hy het heel­wat na­vor­sing oor die ge­skik­ste ras vir dié doel in die om­ge­wing ge­doen. Om­dat sy pa, wy­le mnr. Boy Groe­ne­wald, voor­heen Dor­mers ge­had en Chris­to die ras ge­ken het, het hy dit ge­kies. Die Dor­mer se ge­hard­heid, vrug­baar­heid, aan­pas­baar­heid en goeie be­nut­ting van swak ru­voer het hom vroeg reeds be­ïn­druk.

Chris­to het sy eer­ste agt Dor­me­rooie in 1989 aan­ge­koop. Van­dag be­staan sy kud­de uit 2 000 ooie, waar­van ’n der­de stoet­ooie en twee der­des kom­mer­si­ë­le die­re is. Die kom­mer­si­ë­le kud­de word op die­self­de be­gin­sels en met die­self­de teel­ma­te­ri­aal as die stoe­te­ry be­dryf.

“Die hoe­veel­heid ki­lo­gram vleis ge­speen per ooi per jaar be­paal die wins. Ons hand­haaf tans ’n speen­per­sen­ta­sie van 143 in ’n jaar­lam­stel­sel.” In die ver­le­de is vir ’n paar jaar op ’n agt­maan­de-lamstelsel ge­werk, maar die ki­lo­gram vleis ge­speen per ooi per jaar het stel­sel­ma­tig ge­daal. Dit is ver­vang met die jaar­lam­stel­sel, wat uit­ste­kend werk (sien TA­BEL ).

Ooie word jaar­liks in twee groe­pe ge­paar. Die een groep lam in Maart en die an­der een in Au­gus­tus. S­legs na­tuur­li­ke pa­ring word ge­volg, met so­wat 35 ooie per ram. Jong ooie word op 11 maan­de die eer­ste keer ge­paar.

Chris­to sê reeds ty­dens paar­tyd word vir vrug­baar­heid ge­se­lek­teer. “Ons pa­rings­tyd­perk is el­ke jaar kor­ter. Ooie is tans net 28 dae lank by die ram. Van­jaar sal dit tot 27 dae af­ge­bring word. Die re­de daar­voor is dat so­wat 85% van die ooie bin­ne die eer­ste si­klus lam. Deur jaar­liks die aan­tal pa­rings­dae te ver­min­der, word dié ooie wat laas­te ram vat, uit­ge­haal.”

Geen kuns­ma­ti­ge in­se­mi­na­sie en em­bri­o­spoe­ling word ge­doen nie. Al­le ooie word vir drag­tig­heid ge­skan­deer. “Die ooie wat nie drag­tig is nie, word ver­koop. ’n Ooi kry net één kans, want as ’n oor­slaan-ooi weer ’n kans ge­gee sou word, kos dit haar tien maan­de lan­ger om vir haar­self te be­taal. ’n Vrug­baar­der ooi kan in haar plek aan­ge­hou word.”

In die O­ver­berg met sy ui­ter­ste kli­maats­toe­stan­de koop Chris­to in die so­mer nor­maal­weg baie voer aan. “In die win­ter het ons vol­op wei­ding, maar in die jong­ste paar jaar het ons ge­reeld in De­sem­ber en Ja­nu­a­rie ’n oor­maat re­ën ge­had, met die ge­volg dat ons baie wei­ding het in ’n tyd­perk wat eint­lik ons ‘droë’ tyd moet wees.

“Ek glo daar­in om al­tyd sáám met die na­tuur te boer en werk nou saam met uit­ste­ken­de voe­dings­kun­di­ges. Ek ge­bruik Mo­la­tek se diens­te en pro­duk­te, en mnr. Ge­or­ge Traut van B­re­das­dorp gee baie lei­ding. Nog on­se­ker­he­de word uit die weg ge­ruim deur die skaap­voe­ding­kun­di­ge dr. Vlok Ferreira.

“Ek glo daar­in om goed te sorg vir ooie, want as die ‘fa­briek’ reg is, sal die pro­duk ook reg wees,” sê Chris­to.

Die voer­bank word deur­lo­pend by­ge­werk. Ooie kry deur­vloei­pro­te­ïe­ne vóór én ty­dens lam­tyd, as­ook 300 g lu­pie­ne per dag van­af twee we­ke voor pa­ring tot twee we­ke ty­dens die paar­tyd.

“Ek glo ook dat ’n mens goed moet kyk na jong ooie wat kon­di­sie be­tref, want

hul­le is die vol­gen­de ge­slag ‘fa­brie­ke’.” Dik­wels vra hy eer­ste om na ’n boer se jong ooie te kyk, want dit dui op die kon­di­sie van sy die­re in die al­ge­meen.

Hy het on­langs ’n be­sproei­ings­plaas in die Ri­vier­son­der­end-om­ge­wing ge­koop om voer vir eie ge­bruik te kweek. “Die Wes-Kaap­se boer is uit­ge­le­wer aan ver­voer­kos­te waar­oor ons geen be­heer het nie. Al­le lek­ke en kon­sen­tra­te moet uit die noor­de aan­ge­ry word, as­ook mielies en lu­sern. Die wol wat ons pro­du­seer, word ook op ons kos­te na Port E­li­za­beth ver­voer. Dan praat ek nie eens van die ver­voer­dif­fe­ren­si­aal op ons graan nie.”

Hy pro­du­seer sy graan­voer al­les self op hul pla­se en die nu­we wei­dings­plaas, en hou dit in baal- en kuil­voer­vorm vir die so­mer. Lek­ke word van Mo­la­tek ge­koop.

Ooie paar op lan­de en hul­le lam ook op die lan­de in ’n vyf­kamp­stel­sel. Al­le drag­ti­ge ooie loop in een trop in kamp 1. Die eer­ste og­gend word die drag­ti­ge ooie na kamp 2 ge­skuif, maar dié met lam­mers bly ag­ter.

“Só word voort­ge­gaan vir vier dae, en op dag vyf moet die drag­ti­ge ooie weer in kamp 1 kom. Dan ver­skuif die ooie met die lam­mers wat in kamp 1 is, na gro­ter kam­pe toe. Daar­die lam­mers is dan vyf dae oud. Ons kan reeds sien as daar pro­ble­me met die ooi of haar lam­mers is.”

As ’n ooi se lam­mers bin­ne dié vyf dae vrek, word sy da­de­lik ver­wy­der. “Ooie is rus­tig om­dat ons daag­liks deur die trop stap en met hul­le werk.”

Ooie se ui­ers word on­der­soek wan­neer lam­mers op drie maan­de ge­speen word ten ein­de dié wat nie lam­mers groot­ge­maak het nie, te ver­wy­der. Al­le lam­mers word op 100 dae ty­dens speen ge­weeg. “Die stoe­te­ry se sy­fers word deur SA S­tam­boek en Vee­ver­be­te­ring ver­werk om só ’n ooi se re­pro­duk­sie-in­deks te kry. My ge­mid­del­de speen­ge­wig is 36 kg.” (Dit is 51,48% van die moe­der­ge­wig.)

KG GE­SPEEN PER OOI

In die stoe­te­ry word ooie ge­se­lek­teer vol- gens ’n ooi­re­pro­duk­sie-in­deks. Chris­to gee ’n voor­beeld: Ooi A het 12 lam­mers ge­speen wat 13% on­der die nor­ma­le ge­wig was. 12 lam­mers x 33,06 kg (38 kg – 13%) = 396,72 kg x R23/kg = R9 124,56 oor vyf jaar. Daar­en­teen het ooi B vier lam­mers ge­speen wat 6% bo die nor­ma­le ge­wig was. Vier lam­mers x 40,28 kg (38 kg +6%) = 161,12 kg x R23/kg = R3 705,76 oor vyf jaar.

“Die ver­skil oor vyf jaar is R5 418,80 in die guns van ooi A. Dit is voor die hand lig­gend wat­ter ooi ver­vang moet word.”

Die­self­de be­gin­sel geld by die kom­mer­si­ë­le ooie, want dit gaan oor ki­lo­gram ge­speen per ooi per jaar. Hy sê ooie word ge­klas­seer vol­gens nor­ma­le Dor­mer­ras­stan­daar­de. Jong ooie word reeds by speen deur­ge­kyk. Die­re met sig­ba­re fou­te word ver­wy­der.

Jong ooie word weer net voor pa­ring saam met mnr. Pie­ter du P­les­sis van BKB op Ri­vier­son­der­end, ’n se­ni­or Dor­mer­keur­der, ge­klas om een­vor­mig­heid aan die kud­de te gee, as­ook die prul­fou­te uit te haal. “Om­dat ons ’n hoë speen­per­sen­ta­sie hand­haaf, het ons ge­noeg ver­van­gings­ooie om ons kud­de jonk te hou.

“Wan­neer ons ramme in­koop, moet hul­le aan die reg­te ras­stan­daar­de vol­doen en guns­ti­ge sy­fers hê. ’n Ram wat een van ’n meer­ling is, dra ook sterk by tot die se­lek­sie. Ons het van­dag die teg­no­lo­gie aan ons kant, waar­on­der BLUP en voor­spel­de teel­waar­des.”

Chris­to kry ’n Lo­gix-op­som­ming van die ramme se na­ge­slag, die hoe­veel­heid meer­lin­ge en ge­mid­del­de indekse wan­neer hy die stoet­lam­mers pro­duk­sie­toet­se laat on­der­gaan. “Ek kan da­de­lik sien wat­ter is die bes­te ramme en pro­beer om hul na­ge­slag in die kud­de te ge­bruik. Ek ge­bruik die ramme op ’n jong ou­der­dom.” (El­ke jaar in Fe­bru­a­rie word ’n pro­duk­sie­vei­ling saam met Blyd­skap D­öhnes van mn­re. Jan en Wes­sel van De­ven­ter van Ri­vier­son­der­end ge­hou waar­op dié ramme ver­koop word.)

Bui­ten die prys as Mo­la­tek se Kom­mer­si­ë­le Skaap­boer van die Jaar was Chris­to in 2008 SA S­tam­boek se K­lein­vee­stoet­te­ler. In 2011 was hy twee­de in Mo­la­tek se Vee­boer van die Jaar-kom­pe­ti­sie. Hy is on­der­voor­sit­ter van die SA Dor­mer­skaap­te­lers­ge­noot­skap.

’n Trop van Chris­to se Dor­mers op wei­ding met ’n ka­no­la­land op die ag­ter­grond. Die aan­ge­plan­te wei­ding be­staan groot­liks uit lu­sern, me­di­cs, wei­ha­wer en lu­pie­ne.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.