P­re­si­sie­boer­de­ry son­der kort­paaie

By die wil­don­der­ne­ming Bur­kea op Vaal­wa­ter word niks aan die toe­val oor­ge­laat nie. En as streng se­lek­sie­kri­te­ria, sui­wer bloed­ly­ne en ’n fyn uit­ge­werk­te wei­ding­stel­sel die lang pad ver­eis, is dít die roe­te wat die Pot­gie­ters volg.

Landbou Vee - - Inhoud - NA­VRAE: Mn­re. Sol­lie Pot­gie­ter sr., e-pos: sol­lie@pma­group.co.za; sel 083 309 6729; Sol­lie Pot­gie­ter jr., e-pos: sol­lie­jr@ mpa­group.co.za; sel 082 229 6921.

Dit gaan nie net oor die wild wat ’n mens teel nie, maar ook oor die toe­wy­ding van die men­se ag­ter die wild­boer­de­ry, sê mnr. Sol­lie Pot­gie­ter sr. van Bur­kea Wild, ’n boer­de­ry be­kend vir sy uit­son­der­li­ke e­lan­de en sui­wer swart­wit­pens­bloed­ly­ne.

Die skrif is teen die muur vir weg­hol­pry­se op wild­vei­lings, en die wa­re wild­boe­re, “die ou­ens wat nie net geld jaag nie, maar werk­lik lief is vir wild”, gaan die deur­slag in die be­dryf gee.

S­pe­ku­lan­te gaan die speel­veld ver­laat, maar Sol­lie is baie op­ti­mis­ties oor die toe­koms van die wild­be­dryf. “Die af­plat­ting wat ons nou in pry­se sien, gaan die be­dryf aan­spoor om tot sy vol­le po­ten­si­aal te ont­wik­kel. Ons kan ons ge­reed maak vir ’n era waar­in vertakkings in die be­dryf, soos vleis­be­mar­king en jag, hul skoe­ne be­gin vol­staan. Dit is baie op­win­dend.”

Hy en sy seun, Sol­lie jr., be­dryf Bur­kea Wild saam. Soos met hul bou-on­der­ne­ming, die PMA-groep, geld streng sa­ke­be­gin­sels. Sol­lie jr. wys by­voor­beeld daar­op dat ’n mens nie op hol moet raak met ’n wild­soort om­dat dit tans goeie pry­se ver­dien nie. Wild­boe­re kan hul­le teen wis­sel­val­li­ge pry­se ver­skans deur met ’n taam­li­ke groot ver­skei­den­heid wild­soor­te te teel. Di­ver­si­fi­ka­sie in wild­boer­de­ry sal vol­hou­baar­heid op lang ter­myn ver­se­ker.

“Buf­fels be­haal tans goeie pry­se, maar jy moet ont­hou dat jy ge­mak­lik drie swart­wit­pen­se op die­self­de weiding of teen die­self­de voer­kos­te as een buf­fel kan aan­hou. Maak dus deeg­li­ke som­me voor jy be­gin rond­spring van een fo­kus­spe­sie na die an­der. Glo in wat jy doen en loop dan die pad wat jy as boer kies, vol­uit.”

KLEM OP LIVINGSTONES EN MATETSI’S

Die Pot­gie­ters is toe­ge­spits op die teel van goed ge­ba­lan­seer­de Li­vings­to­ne-e­lan­de en ras­eg­te Matetsi-swart­wit­pen­se, maar hul­le het ook buf­fels, Zam­bie­se swart­wit­pen­se, nja­las, hart­wa­ter­be­stan­de s­pring­bok­ke en kleur­va­ri­an­te, soos rooi gems­bok­ke en swart rooi­bok­ke.

Die boer­de­ry het in al­le erns be­gin toe die fa­mi­lie hul ou plaas, E­lands­vlei, ver­koop het om hul­le in 2009 op Bur­kea te ves­tig. “Ons kon en­ke­le die­re na die nu­we plaas ver­skuif, maar moes vir al­le prak­tie­se doel­ein­des oor be­gin,” ver­tel Sol­lie sr.

Dit is in dié pro­ses dat hul­le die be­ny­dens­waar­di­ge e­land­kud­de op­ge­bou het. In die eer­ste 15 maan­de het hul­le net vrou­li­ke Li­vings­to­ne-e­lan­de ge­koop.

Sol­lie sr. ver­dui­de­lik dat Li­vings­to­neel­an­de meer ge­hard is teen siek­tes en nie so erg deur die Wa­ter­berg se bos­lui­se ge­raak word soos Kaap­se e­lan­de nie.

Hul­le het ge­weet hul­le moes ’n bul kry, maar het baie spe­si­fie­ke ei­en­skap­pe in ’n teel­bul ge­soek. Met die aan­koop van die bul Da­wid het hul teel­pro­jek in al­le erns

be­gin. “Nou­keu­ri­ge re­kord­hou­ding het ons in s­taat ge­stel om se­ker te maak ons teel­koeie en Da­wid is goeie pas­maats. Dit gaan al­les oor hoe die twee die­re se DNS meng,” ver­dui­de­lik hy.

“Par­ty­keer het ’n mens ’n baie goeie koei met al die reg­te fe­no­ti­pie­se ei­en­skap­pe, maar haar gene meng nie reg met Da­wid s’n nie en die kal­wers dra nie een van die twee ou­ers se goeie ei­en­skap­pe nie. In daar­die ge­val kan ons nie die koei hou nie.

“An­der ke­re lyk die koei dalk nie so goed soos van ons an­der koeie nie, maar haar kal­wers van Da­wid is puik.”

SÓ WERK HUL SE­LEK­SIE

Die teel­kud­de be­staan tans uit Da­wid en 60 koeie wat aan die Pot­gie­ters se streng se­lek­sie­kri­te­ria vol­doen het.

Soos by die mees­te wild­soor­te, is ho­ring­leng­te ’n be­lang­ri­ke ver­eis­te vir die Pot­gie­ters, maar, sê Sol­lie sr., dit moe­nie ge­jaag word ten kos­te van die al­ge­he­le ba­lans van die dier nie. “Ons teel funk­si­o­ne­le die­re met ’n sterk, ge­son­de lig­gaams­bou wat ge­mak­lik kan teel, loop, wei en ter­self­der­tyd goeie weer­stand teen parasiete en siek­tes bied.”

Vrou­li­ke die­re moet el­ke jaar kalf son- der om te suk­kel en hul­le moet ge­noeg melk hê om sterk kal­wers te speen.

“Ons kies die­re met ’n groot raam, maar koeie moet steeds vrou­lik lyk. Ons bul­le moet sterk, man­li­ke die­re wees, met ’n goeie bou­vorm en ’n goeie ho­ring­leng­te,” sê Sol­lie jr.

“By die Li­vings­to­ne-e­lan­de is kleur, nek­vel­le, die chev­ron (wit mer­ke) tus­sen die oë en wit sy­stre­pe met ’n swart rug en pens ook be­lang­rik.”

Hoe­wel die e­lan­de eks­ten­sief op die 600 ha wei, kry mnr. Ger­rit Jan­se van Vuur­en, plaas­be­stuur­der van Bur­kea Wild, die he­le trop el­ke dag on­der oë. Om­dat ál die die­re op die plaas reg deur die jaar daag­lik­se by­voe­ding kry, kom die e­lan­de na die voer­bak­ke om te vreet. Sol­lie jr. sê e­lan­de is be­son­der goed aan­ge­pas vir hier­die ti­pe han­te­ring. “So­dra die die­re ag­ter­kom daar is ’n stel­sel, val hul­le daar­by in en is hul­le baie ge­luk­kig.”

Die­self­de geld an­der wild op die plaas. Hoe­wel die an­der wild­soor­te in klei­ner kam­pe aan­ge­hou word, is die ge­tal­le van so ’n aard dat die die­re nie on­der stres ver­keer nie. Sol­lie-hul­le be­stuur die veld só dat daar al­tyd na­tuur­li­ke weiding is be­ne­wens die voer wat daag­liks vir die die­re uit­ge­plaas word.

VOEDING SPEEL SLEU­TEL­ROL

Die san­de­ri­ge grond en suur­veld ver­oor­saak dat by­voe­ding nood­saak­lik is om die­re in ’n goeie kon­di­sie te hou en om tus­sen­kalf­pe­ri­o­des doel­tref­fend te be­stuur. Die e­lan­de kalf al­mal el­ke 13 maan­de en om­dat die kud­de goed ge­sin­chro­ni­seerd is, strek die kalf­pe­ri­o­de oor net twee we­ke.

“Om die die­re el­ke dag te voer, gee ons ook toe­gang tot el­ke dier se maag, wat dit mak­lik maak om on­mid­del­lik op e­ni­ge simptome van parasiete en ver­wan­te siek­tes te re­a­geer.”

Hul­le ver­sa­mel en toets ge­reeld mis­mon­sters vir wurms en an­der parasiete.

Die boer­de­ry het ook sy eie reeks wild­kor­rels wat on­der die Bur­kea Wild-naam ver­vaar­dig en ver­pak word. Die kor­rels is spe­si­fiek vir die plaas se om­stan­dig­he­de ge­for­mu­leer deur dr. Con­rad Coet­zer van P­re­to­ria. Daar is vier soor­te: Een for­mu­le spe­si­fiek vir die gems­bok­ke; een vir die af­ron­ding van e­land­bul­le; een vir blaar­vre­ters, soos koe­does en nja­las; en een vir gras­vre­ters, soos swart­wit­pen­se en wil­de­bees­te. Al die die­re kry ook ’n pro­te­ïen­lek in die win­ter en ’n fos­faat­lek in die so­mer.

Sol­lie sr. glo ’n dier se maag moet vol

wees. Eers dan kan hy of sy die vol­le po­ten­si­aal van ge­hal­te­by­voe­ding en lek ont­gin. Daar­om ver­se­ker hul­le daar is ge­noeg ru­voer op die veld. Gras word ook ge­sny om te baal en om ru­voer te maak. “Die bes­te by­voe­ding gaan geen im­pak hê as jou dier se pens leeg is nie.”

Die e­lan­de word op 14 maan­de ge­speen en daar­na word nou­keu­rig be­sin oor wat­ter die­re op wat­ter vei­lings be­skik­baar ge­stel gaan word en wat­ter van die man­li­ke die­re aan die jag­be­dryf be­mark gaan word.

NET DIE BES­TES OP­GE­VEIL

“Baie van ons man­li­ke die­re be­land op die jag­veld, of dit nou e­lan­de, swart­wit­pen­se of buf­fels is,” sê Sol­lie jr. “Ons stel net ons bes­te bul­le as stoet­die­re vir teel­doel­ein­des be­skik­baar. ’n Seun van een van ons teel­bul­le moet aan die ko­per al­les bied wat sy va­der aan ons bied.”

Dit is dié be­leid wat ’n ge­son­de vraag na Bur­kea se man­li­ke die­re in die wild­be­dryf ver­se­ker en waar­voor die boer­de­ry ’n aan­sien­li­ke pre­mie op sy teel­ma­te­ri­aal ver­dien. Sol­lie sr. voeg by dat te­lers dik­wels dog­ters van hul top­bul­le, soos Da­wid, koop om­dat hul­le nie seuns kan be­kos­tig nie.

Vir die jag­be­dryf be­te­ken dit ook dik­wels be­ter tro­fee­die­re teen bil­li­ke pry­se.

Sol­lie sr. glo daar is baie ruim­te vir SuidA­fri­ka om sy jag­be­dryf uit te bou en te ont­wik­kel. Hoe­wel Bur­kea nie in­ge­rig is vir jag­ters nie, trek die boer­de­ry reeds voor­deel uit jag deur ’n ven­noot­skap met ’n wild­boer in Na­mi­bië. “Al ons swart­wit­pen­se wat nie ras­eg Matetsi of Zam­bies toets nie, is na ons ven­noot in Na­mi­bië se grond ver­skuif, waar hul­le spe­si­fiek bul­le vir jag­doel­ein­des teel.”

SUI­WER BLOED­LY­NE

Sol­lie sr. sê dat hul­le op Bur­kea net met sui­wer bloed­ly­ne wil teel en dat hul­le nou ver ge­vor­derd is in die op­teel van ’n ras­eg­te Matetsi-kud­de. Dit is ’n lang pad wat hul­le ge­kies het om te loop, want in die stre­we na lan­ger ho­rings het Suid-A­fri­ka by­na ál sy swart­wit­pen­se met Zam­bie­se die­re ge­kruis. Die Pot­gie­ters moes dus oor die ja­re heen baie moei­te doen om die­re aan te koop wat as ras­eg Matetsi toets. Van­dag dring hul­le aan dat mi­to­chon­dri­a­le toet­se en nu­kle­ê­re toet­se die ras­egt­heid be­wys voor hul­le ’n dier in hul teel­pro­gram op­neem.

“Ons doel is om die­re te­rug te teel na die ge­ne­tie­se sa­me­stel­ling soos wat dit oor­spronk­lik uit die Matetsi-ge­bied in Zim­bab­we ge­kom het,” ver­dui­de­lik Sol­lie jr.

Daar is tans twee ras­eg­te Matetsi-trop­pe met on­der­skei­de­lik 20 en 30 teel­koeie waar­van el­ke dier ras­eg toets. Daar is ook ’n ras­eg­te Zam­bie­se teel­trop van tien die­re. “Ons grond is te klein om 200 tot 300 die­re aan te hou en te hoop ons teel iets raak. Ons moet van die be­gin af reg teel met 20 of 30 die­re,” sê hy.

Daar­om het die Pot­gie­ters deeg­li­ke ge­ne­tie­se da­ta vir el­ke dier op die plaas. “Ons won­der nie oor ou­er­skap en die ge­ne­tie­se sui­wer­heid van ons die­re nie. Ons moet wéét.”

EL­KE GRASHALM BE­NUT

Die swart­wit­pen­se, rooi gems­bok­ke, nja­las, buf­fels en an­der teel­wild word in klei­ner kam­pe as die e­lan­de aan­ge­hou en meer in­ten­sief be­stuur. Die buf­fels help om druk op die veld te plaas waar no­dig, want die Pot­gie­ters het ge­sien die om­ge­wing se suur­veld re­a­geer goed op druk. Hul­le laat, wan­neer no­dig, die buf­fels teen een buf­fel per hek­taar wei tot die gras blyk on­der druk te wees. Dan word die buf­fels na ’n an­der kamp ge­skuif.

Die teel­kam­pe wis­sel in groot­te (20 ha tot 80 ha) en al­le kam­pe is met me­kaar ver­bind deur bo­mas waar die wild ge­voer word. Om die wild van een kamp na die an­der te skuif, is dus so mak­lik soos om die een hek van die bo­ma toe te maak wan­neer al­mal in­ge­kom het om te vreet en die hek na die nu­we kamp oop te maak. Die toe­stand van die veld be­paal wan­neer die­re ge­skuif word.

Weiding word soos goud op­ge­pas en ont­bos­sing word as ’n deur­lo­pen­de pro­ses in die be­stuur van die veld be­skou. Waar die stoot­skra­per klaar ont­bos het, plant die Pot­gie­ters smuts­vin­ger aan en laat daar­die kam­pe ’n jaar rus voor dit weer be­nut word. Gras wat nie be­wei word nie, word ge­sny en ge­baal en van dit word vir kuil­voer ge­bruik.

BO: As plaas­be­stuur­der vorm mnr. Ger­rit Jan­se van Vuur­en (links) ’n in­te­gra­le deel van Bur­kea Wild se be­stuur­span saam met mn­re. Sol­lie Pot­gie­ter jr. (mid­del) en sr.

LINKS: Een van die teel­pro­jek­te wat tans baie aan­dag ge­niet, is die teel van sui­wer Matetsi-swart­wit­pen­se. Die Pot­gie­ters glo die mark gaan ál ster­ker klem lê op wild­soor­te se ge­ne­tie­se sui­wer­heid.

LINKS BO: Nie al­le dip­stel­sels werk ewe goed vir al­le wild­soor­te nie. In die gems­bok­kamp word dip­meng­sels in oor­hoof­se py­pe van hier­die voer­bak­ke ge­plaas wat dan die toue wat uit die pyp hang, deur­week en die die­re ’n do­sis op die nek en skof toe­dien wan­neer hul­le kom vreet. BO: Die Pot­gie­ters ge­bruik hul buf­fel­trop­pe om die suur­veld on­der druk te plaas en groei in die vol­gen­de groei­tyd te sti­mu­leer. Die buf­fels be­wei ’n kamp tot­dat ’n mens dui­de­lik kan sien die gras is on­der druk. LINKS: Die ver­skil tus­sen ’n kamp wat druk be­wei is aan die reg­ter­kant en een wat ’n groei­tyd lank ge­rus het aan die lin­ker­kant is dui­de­lik sig­baar. Die wild het dié win­ter oor­ge­skuif na die kamp wat ge­rus het.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.