Se­lek­teer só son­der aan­te­ke­nin­ge

Vee­kun­di­ges ha­mer op die fi­lo­so­fie dat jy moet meet om te weet, maar die werk­lik­heid is dat baie boe­re steeds son­der for­me­le aan­te­ke­nin­ge boer. As dit die ge­val is, moet jy ver­al stren­ger se­lek­sie-of uit­ska­ke­ling s maat­staw­we ge­bruik om kud­de­ver­be­te­ring t

Landbou Vee - - Inhoud -

Boe­re en sa­ke­lui sif werk­ne­mers voort­du­rend om te ver­se­ker hul­le ge­bruik net die bes­te kun­dig­heid. Die­self­de geld vir vier­voe­ti­ge werk­ne­mers. Jy moet el­ke jaar ’n vol­le­di­ge, kri­tie­se pres­ta­sie­be­oor­de­ling uit­voer om se­ker te maak el­ke en­ke­le koei le­wer nog ’n guns­ti­ge by­drae tot die wins­ge­wend­heid van die on­der­ne­ming.

Ont­hou, el­ke werk­ne­mer moet meer in­bring as wat hy of sy ver­dien, an­ders het jy moei­lik­heid. Hier­die kri­te­ria geld be­slis vir el­ke dier op die plaas.

Hoe­wel ek per­soon­lik baie van die by­hou van aan­te­ke­nin­ge hou, weet ek daar is baie bees­boe­re wat nie aan­te­ke­nin­ge maak of dek­tye ge­bruik nie. Wan­neer jy nie in­di­vi­du­e­le aan­te­ke­nin­ge hou nie, moet jy goed ge­dis­si­pli­neerd wees om se­ker te maak jy ska­kel steeds die die­re uit wat nie méér in­bring as wat hul­le ont­vang nie.

Ek het lank­laas die “sa­la­ris” van ’ n vrou­li­ke dier be­re­ken, maar dit is so­wat R2 600 tot R2 800 per jaar. Die druk op die hard­wer­ken­des word al hoe gro­ter na­ma­te meer werk­ne­mers uit­sak en nie hul kant bring nie.

PAS STRENG DISSIPLINE TOE

Hoe se­lek­teer ek dan die reg­te koeie son­der re­kord­hou­ding? Dit verg streng dissipline. Dit is ook na­der aan die kol om te sê jy se­lek­teer nie koeie nie, maar skot eer­der daar­die die­re uit wat jy nie wil hê nie.

Met bul­le is dit waar­skyn­lik ’n an­der sto­rie. Hier kies (se­lek­teer) jy die dier wat jy meen guns­tig tot jou on­der­ne­ming kan by­dra – meer melk, meer groei, meer ge­hard­heid, die reg­te ti­pe of goeie struk­tu­re­le ei­en­skap­pe. Vrug­baar­heid mag eg­ter nooit twee­de vi­ool speel teen­oor e­ni­ge an­der ei­en­skap nie.

Wan­neer jy voort­du­rend die reg­te koeie uit­ska­kel, sal jou kud­de gou ont­slae wees van die “pro­bleem­die­re”. Die tyd wat jy aan pro­bleem­die­re af­staan, trek jou aan­dag af van an­der be­lang­ri­ke be­stuurs­fak­to­re, soos wa­ter, hei­nings, be­mar­king en wei­ding­be­stuur.

Die se­lek­sie­pro­ses be­gin by die ver­se. Haal die ske­wes en krom­mes met die oog uit ná speen­tyd. Stel dan die he­le groep vir ’n kort tyd (42-63 dae) aan ’n hoë per­sen­ta­sie jong bul­le bloot.

Die vee­arts i­den­ti­fi­seer die on­be­set­te ver­se ’n paar maan­de la­ter. Raak ont­slae van hul­le. Skot dan ook die eer­ste­kalf­koeie uit wat met die vol­gen­de bloot­stel­ling nie drag­tig is nie.

Die fout wat baie boe­re maak, is om met die oog die “bes­te” ver­se uit te soek en net hul­le aan die bul­le bloot te stel. In­dien jy hier­die prak­tyk toe­pas, toets dit met die vol­gen­de vrae: In­dien jy goeie bul­le ge­bruik, is jou ver­se nie ge­ne­ties be­ter as hul moe­ders nie? Dink jy jou se­lek­sie­ver­moë is be­ter as dié van Moe­der Na­tuur en Va­der Tyd? Wat maak ’n ver­van­gings­vers reg­tig waar­de­vol? (Dit is nie net voor­koms nie.) Met min uit­son­de­ring sal ver­se wat eers met die twee­de bloot­ste­ling be­set raak, nie lank ge­noeg leef om hul e­we­knieë wat met die eer­ste bloot­stel­ling be­set was, ten op­sig­te van pro­duk­sie in te haal nie. Die na­vor­sing toon dat ver­se wat vroeg drag­tig raak, om­trent een kalf meer oor haar leef­tyd le­wer en dus ook baie meer ki­lo­gram vleis.

SKOT AAN DIE HAND HIER­VAN UIT

Na­dat jy baie ver­se (om­trent al­mal) vir ’n kort tyd aan die bul­le bloot­ge­stel het, kan die on­der­staan­de uit­skot­kri­te­ria ge­volg word. Nie-drag­ti­ges. Skot al­mal uit, selfs jou seun se eer­ste vers. Dit is baie wins­ge­wen­der om haar in dié sta­di­um uit te haal en met ’n drag­ti­ge een te ver­vang. Sor­teer hul­le som­mer aan die ein­de van die druk­gang na­dat die vee­arts hul­le on­der­soek het. Dro­ës (die­re wat die vo­ri­ge jaar as drag­tig ge­ser­ti­fi­seer is, maar nie ’n kalf speen nie). Hul­le is werk­lik duur. Jy ver­sorg haar vir 12 maan­de ná drag­tig hei ds be­ves­ti­gin­ge n dan ver­loor sy haar kalf om die een of an­der re­de. Jy moet hier­die die­re so gou moont­lik i­den­ti­fi­seer en uit­skot. Die­re wat in­di­vi­du­e­le aan­dag be­no­dig. Jy moet e­ni­ge vers uit­skot wat ge­help moet word om te kalf of wat aan­hou­dend ge­dok­ter moet word. Met ’n vorm van aan­te­ke­nin­ge hou kan jy nog hier­die die­re la­ter i­den­ti­fi­seer. Daar­son­der is dit eg­ter nood­saak­lik dat jy haar daar en dan ver­wy­der uit die trop en vet maak en slag (of net slag as sy in ’n goeie kon­di­sie is). In­dien jy ’n ma­nier het om hul­le te i­den­ti­fi­seer, is speen­tyd en/of wan­neer die vee­arts drag­tig hei ds on­der­soe­ke doen ,’ n goeie tyd om hier­die ge­ï­den­ti­fi­seer­de die­re uit die kud­de te ver­wy­der. Swak kalf ge­speen. In­dien jy nie ’n skaal het nie, kan jy die swak kal­wers ná speen­tyd weer vir ’n dag of wat by die trop sit. Wan­neer die kalf by sy of haar ma uit­kom, kan jy haar i­den­ti­fi­seer en uit­skot. Swak tem­pe­ra­ment. Hier­die die­re kos jou net geld en tyd. Raak so gou moont­lik van hul­le ont­slae. Die re­ël is as jy on­ge­mak­lik voel in die kraal, is dit te erg. Dan moet hy of sy uit­ge­skot word. Tem­pe­ra­ment kom van drie plek­ke af – ge­ne­ties, van­weë groeps­druk of die ge­volg van be­derf weens die ver­keer­de han­te­ring en/of swak han­te­ring s ge­rie­we. Die le­li­kes (jou de­fi­ni­sie). Jou “le­lik” kan vir ie­mand an­ders “mooi” wees. Skot dus die le­li­kes uit en ver­koop hul­le aan ie­mand wat dink hul­le is mooi. Ont­hou, dié wat in die laas­te 10 dae van die kalf­tyd kalf, is ook deel van die le­li­kes. As jy ’n lang dek­tyd en ’n kort kalf­tyd het, het jy on­mid­del­lik ’n klomp koeie met kal­wers om te ver­koop. Oor­weeg dié prak­tyk. Ont­hou net, dit verg baie dissipline.

KRY JOU PRI­O­RI­TEI­TE REG

In­dien jy dus nie aan­te­ke­nin­ge hou nie, moet jy ge­dis­si­pli­neerd ge­noeg wees om hier­die ma­nie­re te ge­bruik om so gou moont­lik die ver­keer­de die­re uit te skot. Doen dan baie moei­te met die se­lek­sie van die bul­le, want dit is hul­le wat die groot­ste by­drae tot jou uit­ein­de­li­ke koei­kud­de le­wer.

Wan­neer jy wel aan­te­ke­nin­ge het (en dit is my aan­be­ve­ling), maak se­ker jy ge­bruik dit om die reg­te koeie uit te skot. Ont­hou wat haar pri­mê­re werk is en laat dít die swaar­ste weeg wan­neer jy haar pres­ta­si­ee­va­lu­a­sie doen om te be­paal of sy nog ’n jaar in die fa­briek gaan bly en of jy haar kan ver­vang met ’n dier wat be­ter is.

In­dien jy die reg­te bul­le koop en die reg­te se­lek­sie maat­staw­we ge­bruik, be­hoort jou koei­kud­de gou fe­no­ti­pies die­self­de te lyk. Dié wat met­ter­tyd oor­bly, sal die die­re wees wat jou toe­stan­de en be­stuur ge­niet en daar­in flo­reer.

Dit is nood­saak­lik om na kos­te te kyk. As jy hier­die se­lek­sie­maat­staf by­sit, kry jy’ n gro­ter uit­val per­sen­ta­sie. Dit moet in be­re­ke­ning ge­bring word met ver­van­ging. Hier­die si­tu­a­sie is eg­ter net ty­de­lik, en in­dien jy vol­hard, is die oor­win­ning soet en gou.

Laas­tens is dit be­lang­rik om die be­lang­rik­ste as­pek­te van se­lek­sie reg te kry. Met dié se­lek­sie­norm sal jy die die­re i­den­ti­fi­seer wat min­der in­bring as wat hul­le ont­vang. Wat help dit jy het ’n prag­ti­ge, vin­nig groei­en­de kalf el­ke twee­de jaar? Maak se­ker jy het el­ke jaar ’n le­wen­de kalf. Dán kan jy die groei en die voor­koms by­sit.

Moe­nie dat ’n aan­hou­den­de stre­we na ’n ho­ër in­di­vi­du­e­le groei­tem­po en swaar­der speen­kal­wers jou vi­sie vir to­ta­le wins­ge­wen­de ki­lo­gram per hek­taar ge­le­wer, laat ver­vaag nie. NA­VRAE: E-pos: ger­rit­van­zyl@mweb. co.za; sel 083 325 3047.

FO­TO: GER­RIT VAN ZYL

HOOF­FO­TO: In­dien jy die reg­te bul­le koop en die reg­te se­lek­sie­maat­staw­we ge­bruik, be­hoort jou koei­kud­de gou fe­no­ti­pies die­self­de te lyk. LINKS BO: Mnr. Ger­rit van Zyl.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.