Willemse: Dít is hoe­kom SA land­bou ’n toe­koms het

Die mark vir land­bou­pro­duk­te oor­heers ver­brui­kers­be­ste­ding in Suid­A­fri­ka. Die goeie nuus vir die land­bou is dat dit al­les­be­hal­we gaan ver­dwyn, ten spy­te van erns­ti­ge pro­ble­me in die land.

Landbouweekblad - - Lbw | Inhoud -

Die vraag duik by baie by­een­koms­te op: Is daar ’n toe­koms vir die kom­mer­si­ë­le land­bou? My ant­woord is ’n on­om­won­de “ja”.

Na­tuur­lik maak se­ke­re kwes­sies on­der die kor­rup­te Zu­ma-re­ge­ring sa­ke baie moei­lik vir kom­mer­si­ë­le boe­re en an­der pri­va­te on­der­ne­mers. Dié as­pek­te word glad nie ont­ken nie en sal ’n groot strui­kel­blok in die pad van voor­uit­gang bly so­lank pres. Ja­cob Zu­ma en sy Ka­bi­net aan die stuur is.

Die doel is nie om hier­die struikelblokke hier uit te lig nie, maar ook nie om voor te gee dat dié kwes­sies nie be­lang­rik is en selfs kom­mer­si­ë­le boe­re se voort­be­staan be­dreig nie.

Die eer­ste vraag wat el­ke sa­ke­per­soon hom- of haar­self eg­ter moet af­vra, is of daar ’n mark vir sy of haar pro­duk is.

VERSTEDELIKING EN MIDDELKLAS

In die ge­val van Suid-A­fri­ka kan ’n mens “ja” ant­woord, an­ders as in baie an­der A­fri­ka-lan­de waar net ’n klein deel van die be­vol­king in ste­de­li­ke ge­bie­de woon en voed­sel van­af win­kel­rak­ke moet koop. In die ge­val van Suid A­fri­ka woon ’n ge­raam­de twee der­des van die be­vol­king in ste­de­li­ke ge­bie­de. Ruim so­wat 80% van al­le voed­sel wat in die land ver­bruik word, word deur win­kels en ver­al die su­per­mark­groe­pe voor­sien.

Daar is me­nings­ver­skil­le oor hoe­veel men­se daar in Suid-A­fri­ka is. Die amp­te­li­ke ra­ming is so­wat 55 mil­joen, maar nie-amp­te­li­ke ra­mings is na­der aan 70 mil­joen men­se. A­si­ërs, bruin men­se en wit men­se maak saam so­wat 10% van die be­vol­king uit en het steeds ’n groot deel van die koop­krag as dit by voed­sel kom.

Die nie-amp­te­li­ke sie­ning oor die ge­tal men­se in die land kan nog­al be­aam word deur die hoe­veel­heid men­se wat om dor­pe en ste­de plak. Plak­kers­kam­pe skiet oor­nag op en bly net groei. Dié men­se is al­mal af­hank­lik van voed­sel wat deur die kom­mer­si­ë­le voed­sel­ket­ting voor­sien word – van­af die kom­mer­si­ë­le boer tot op die win­kel­rak.

Af­ge­sien van mil­jar­de ran­de se land­bou­pro­duk­te wat jaar­liks ge­steel word, word daar ge­raam dat die be­ste­ding aan voed­sel, ta­bak en drank tot ein­de Ju­nie van­jaar 8,7% meer was as in die vo­ri­ge jaar.

Nog ’n feit wat som­mi­ge men­se mis­kyk, is dat daar in die af­ge­lo­pe twee de­ka­des ’n baie groot ver­skui­wing van­af die la­er­in­kom­ste­groe­pe na die middelklas plaas­ge­vind het. Dit is ’n baie groot fak­tor in die vraag na voed­sel­pro­duk­te, ver­al ho­ë­waar­de­pro­duk­te.

toon die hui­di­ge stand van Suid-A­fri­ka se be­vol­king vol­gens LSM-groe­pe. In die be­mar­kings­wê­reld word die be­vol­king in 10 groe­pe ver­deel. Dit sluit ’n wye ver­skei­den­heid aan­wy­sers in, on­der meer op­voe­ding, werk en ti­pe huis. Die na­vor­sing is deur die Bu­ro vir Voed­sel- en Land­bou­be­leid (BFAP) ge­doen en maak ’n be­lang­ri­ke deel uit van die ra­ming van voed­sel­ver­bruik in die toe­koms.

Daar was in die af­ge­lo­pe twee de­ka­des ’n groot­skaal­se ver­skui­wing weg van­af die mar­gi­na­le groep (lae klas) na ho­ër klas­se. Vol­gens die na­vor­sers is so­wat 9,5 % van die vol­was­se be­vol­king in die la­er klas, wat hoof­saak­lik ba­sie­se sty­sel-ge­ba­seer­de pro­duk­te ver­bruik. ’n Groot deel van dié men­se woon in die Oos-Kaap en Lim­po­po (voor­ma­li­ge tuis­lan­de).

Die middelklas maak so­wat 52% van die be­vol­king uit en ver­teen­woor­dig so­wat 27% van die to­ta­le be­ste­ding. Dié groep ver­bruik al hoe meer ho­ër­waar­de-voed­sel­pro­duk­te, soos suiwel, vleis, groen­te, vrugte en ver­werk­te pro­duk­te. Dit is ook waar die toe­koms­ti­ge groei lê.

Die ho­ër­mid­del­klas het ook aan­sien­lik toe­ge­neem. Saam met die wel­va­ren­de deel van die be­vol­king is hul­le so­wat 38% van die be­vol­king met 71% van die be­skik­ba­re in­kom­ste. Dit is die seg­ment wat ho­ë­waar­deen ver­werk­te voed­sel­pro­duk­te koop.

Die toe­koms­ti­ge groei in die vraag na voed­sel­pro­duk­te gaan kom uit die middelklas wat voort­du­rend daar­na streef om na die ho­ër klas­se te be­weeg. Voed­sel is ’n be­lang­rik deel van die ver­an­de­ring.

Die feit is, Suid-A­fri­ka is hoogs ver­ste­de­lik en die be­vol­king het ’n baie ho­ër le­wens­peil as in die mees­te A­fri­ka-lan­de waar slegs so­wat 10-20% van die be­vol­king ver­ste­de­lik is. In daar­die lan­de is dit mak­lik om as ’n be­staan­boer op hoogs vrug­ba­re grond jou gesin te voed. Die teen­deel is waar in Suid-A­fri­ka.

VOED­SEL 25% VAN BE­STE­DING

Voed­sel maak so­wat 25% van die to­ta­le ver­brui­kers­be­ste­ding in die land uit. Daar is baie op­tog­te oor on­der meer e­lek­tri­si­teits­ta­rie­we en ver­voer­gel­de, maar as dit by die en­ke­le groot­se be­ste­dings­i­tem kom, is daar min be­sef van die werk­lik­heid. Die ge­wo­ne be­vol­king se be­stee­ba­re in­kom­ste aan an­der ver­bruiks­i­tems word reg­streeks ge­raak deur sty­gings in die prys van voed­sel en dus die be­skik­baar­heid van voed­sel.

Die groei in be­ste­ding aan voed­sel, drank en ta­bak, as­ook die groei in to­ta­le be­ste­ding in die e­ko­no­mie, word in die ge­toon. Die groei in be­ste­ding en voed­sel­be­ste­ding is dui­de­lik en die groei is in re­ë­le ter­me vin­ni­ger

as wat die e­ko­no­mie groei. Voed­sel­be­ste­ding as per­sen­ta­sie van to­ta­le be­ste­ding het in 2008 25,9% be­loop en in 2015 so­wat 25,2%. Dit hou dus groot­liks tred met die groei in to­ta­le be­ste­ding. Ont­hou, Suid-A­fri­ka is ’n na­sie wat nie spaar nie, maar ver­bruik.

gee ’n ont­le­ding van die be­ste­ding aan die be­lang­rik­ste voed­sel­kom­po­nen­te, soos deur die De­par­te­ment van Land­bou, Bos­bou en Vis­se­rye ver­skaf is. Dit toon die be­ste­ding aan die ver­skil­len­de hoof­voed­sel-groe­pe vir die jaar tot Ju­nie, as­ook die sty­ging in die prys van die groep pro­duk­te. (Die tabel toon nie al­le pro­duk­te nie.)

Die be­ste­ding aan voed­sel het R638 mil- jard be­loop. Be­ste­ding aan voed­sel het in die af­ge­lo­pe jaar met 8,7% ge­groei, maar die prys­sty­ging was 10,1%. Dit toon dat ver­brui­kers tog ge­voe­lig is vir prysstygings en dan min­der be­stee aan voed­sel. Hul le- wen­stan­daard daal.

In­dien ’n mens vleis as voor­beeld neem, het die be­ste­ding R216 mil­jard be­loop (op ver­brui­kers­vlak). Pry­se het met 8,4% ge­styg, maar be­ste­ding het sta­di­ger ge­styg met 6,3%. Dit is die nei­ging wat deur­gaans dui op die be­lang­rik­heid van vol­doen­de voed­sel teen be­kos­tig­ba­re pry­se in die e­ko­no­mie.

Dit is waar­op ’n goeie re­ge­ring be­hoort klem te lê. Die si­tu­a­sie gaan eg­ter nie in die af­sien­ba­re toe­koms ver­an­der nie. Grond­her­vor­ming is ’n mis­luk­king en klein- en be­staans­boe­re kan nie 50 mil­joen of meer men­se van kos voor­sien via win­kel­rak­ke in die ste­de­li­ke om­ge­wing nie. Dit is bloot on­re­a­lis­ties.

Suid-A­fri­ka het ook nie vol­doen­de bui­te­land­se va­lu­ta om af­hank­lik te raak van kosin­voer nie en die land­bou is ’n net­to ver­die­ner van va­lu­ta.

Ten slot­te, daar is baie kwel­lings in die land, waar­van mis­daad en spe­si­fiek plaas­aan­val­le, as­ook die po­li­tie­ke uit­spra­ke van som­mi­ge men­se dat grond ge­na­si­o­na­li­seer moet word, se­ker bo-aan die lys is. Die feit is, as die ei­en­doms­reg op grond ver­dwyn, ver­dwyn ban­ke se se­ku­ri­teit vir fi­nan­sie­ring in die he­le e­ko­no­mie. Dan sal ban­ke ook ge­na­si­o­na­li­seer en kos op groot skaal in­ge­voer moet word.

Ek dink dit is ’n heel on­waar­skyn­li­ke sce­na­rio. Kom­mer­si­ë­le land­bou­pro­du­sen­te is van die min on­der­ne­mers wat weet daar is ’n mark vir hul pro­duk­te. Die stryd bly om meer met min­der te pro­du­seer en die nuut­ste teg­no­lo­gie in te span.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.