Só werk dek­ge­was­se in Noord­wes

We­ten­skap­li­ke proefresultate in Noord­wes het die af­ge­lo­pe drie jaar nut­ti­ge rig­ly­ne op­ge­le­wer vir dro­ë­land saai­boe­re wat dek ge­was­se by hul ver­bou­ing stel­sel wil in­te­greer. Lees meer oor wat­ter ge­was­se die bes­te teen droogte be­stand is en hoe na­tuur­li­ke s

Landbouweekblad - - Lbw | Inhoud - NA­VRAE: Mnr. Ger­rie Tryts­man, e-pos: gtryts­man@arc.a­gric.za; sel 083 326 5362; tel. 012 808 8000, uit­brei­ding 8441.

Drie jaar se om­vat­ten­de proe­we met 289 kom­bi­na­sies van ver­skil­len­de plan­te per jaar het be­wys dit ís moont­lik om dek­ge­was­se – met al die voor­de­le wat hul­le bring – met suk­ses in ’n nat én ’n droë jaar deel van ’n dro­ë­land-so­mer­saai­e­ry te maak.

Dié proe­we, by Ot­tos­dal in die Noord­wes, is nou in hul vier­de jaar, en word deur mnr. Ger­rie Tryts­man, dek­ge­was spe­si­a­lis van die Land­bou na­vor­sings­raad se In­s­ti­tuut vir Plant­be­sker­ming by Roo­de­plaat, vir dié dis­trik se geen be­wer­king klub be­har­tig.

Die eer­ste proef­jaar se aan­plan­tings is in 2014 ge­doen, en die re­sul­ta­te van 2014-’15, 2015-’16 en 2016-’17, wat ’n be­son­der on­guns­ti­ge en ’n be­son­der guns­ti­ge pro­duk­sie­sei­soen in­ge­sluit het (sien GRA­FIEK 1 ), het al heel­wat les­se op­ge­le­wer.

Ger­rie sê hy het ve­ral op­nuut be­sef hoe­veel pro­mi­nen­ter die voor­de­le van ’n dek­laag in dro­ër de­le soos dié teen vog­ver­lie­se weens e­ro­sie en ver­dam­ping is. “As die plant­jies klein is, is trans­pi­ra­sie deur die plan­te baie min, maar dit is be­wys dat ver­dam­ping deur kaal grond vir am­per 70% van al­le vog­ver­lie­se ver­ant­woor­de­lik kan wees.

“As die grond nie be­dek is nie, is die tem­pe­ra­tuur­ver­skil ge­mid­deld 10 ºC — ge­noeg om wa­ter van die vloei­stof- in die ver­damp­fa­se om te ska­kel.”

Ger­rie toets jaar­liks 15 dek­ge­was­se en 4 kon­tant­ge­was­se (mie­lies, so­ja­bo­ne, son­ne­blom­me en sor­ghum), as­ook ’n win­ter- en ’n so­mer dek­ge­was meng­sel.

Die win­ter­dek ge­was­se is swart­ha­wer, ge­wo­ne ha­wer, ra­dy­se, rog, ko­rog en wie­ke, en die so­mer­dek­ge­was­se sun­hen­nep, so­ja­bo­ne, son­ne­blom­me, la­blab, flu­weel­bo­ne, ba­ba­la, sor­ghum, ak­ker­bo­ne en mie­lies.

Die uit­wer­king van ver­skil­len­de op­volg kom­bi­na­sies word ook ge­toets deur­dat die aan­plan­trig­ting op die toets­per­se­le jaar­liks met 90 gra­de ge­swaai word.

El­ke ge­was of meng­sel word dus el­ke jaar deur die ge­was self en 16 an­der ge­was­se of dek­ge­was­meng­sels op­ge­volg.

Uit­ein­de­lik be­hoort dit ge­toets­te in­lig­ting op te le­wer oor wat­ter op­volg­pa­tro­ne die bes­te pro­duk­sie re­sul­ta­te le­wer, as­ook die by­dra­es be­paal wat ver­skil­len­de dek­ge­was­se tot ’n op­volg­kon­tan­toes kan le­wer.

Die ont­le­ding van die drie jaar se proef­da­ta wys die vol­gen­de in­lig­ting, sê Ger­rie.

Oor reënval en plant­pro­duk­sie. Swart­ha­wer, ha­wer, rog en ko­rog hou daar­van om re­ën te kry, ter­wyl die knol­ge­was­se wa­ter wat reeds in die grond op­ge­gaar is, be­ter be­nut.

Op die so­mer­dek­ge­was­lys le­wer mie­lies veel ho­ër op­brengs­te as die mees­te an­der, ter­wyl ak­ker­bo­ne, flu­weel­bo­ne en la­blab se op­brengs­te re­de­lik na­by daar­aan kom. La­blab is klaar­blyk­lik in ’n guns­ti­ge pro­duk­sie­jaar hoog op die pres­ta­sie­rang­lys as die ver­skil­len­de dek­ge­was­se ver­ge­lyk word, maar vir ’n droë jaar nie so ’n goeie op­sie nie.

Ver­ge­le­ke met die an­der ge­was­se vaar sun­hen­nep ook heel goed in ’n guns­ti­ge jaar, ter­wyl son­ne­blom­me nie so erg deur ’n droë jaar be­na­deel word nie. Mie­lies se op­brengs in die droë jaar was eg­ter veel swak­ker as in die guns­ti­ge jaar (sien GRA­FIEK 2 ). Oor die dek­ge­was­se se by­drae tot op­volgoes­te. Ak­ker­bo­ne en ba­ba­la was die twee dek­ge­was se wat mie­lies as op­volg kon­tant­ge­was­se op­brengs die mees­te ver­hoog het. Die hoog­ste ge­mid­del­de mie­lie-op­brengs

(oor die drie jaar) ná een van dié twee dek­ge­was­se was 5,08 ton/ha; die hoog­ste so­ja­boon-op­brengs 1,22 ton/ha; die hoog­ste son­ne­blom-op­brengs 2,07 ton/ha, en die hoog­ste sor­ghum-op­brengs 2,42 ton/ha (sien

GRA­FIEK 3 op bl. 38). Oor die ver­skil­len­de dek­ge­was­se se by­drae tot deur­lo­pen­de plant­ma­te­ri­aal be­dek­king

van die grond­op­per­vlak. Ra­dy­se het die swak­ste ge­vaar. Son­ne­blom­me en so­ja­bo­ne het ook ’n baie lae be­dek­king op­ge­le­wer, wat nie veel vir e­ro­sie­be­heer of vog­be­wa­ring kon be­te­ken nie (sien GRA­FIEK 4 op bl. 38). Oor die kroon­be­dek­king (bla­re­dak-be­dek­king) van die ver­skil­len­de ge­was­se met oes­tyd 2017. Die grond­be­dek­king van al die peul­ge­was­se en dié ge­was­se wat laag groei, was am­per 100% in hier­die op­sig (sien

GRA­FIEK 5 op bl. 38). Dit het eg­ter 50-60 dae vir hier­die ge­was­se ge­duur om hier­die groei­digt­he­de te be­reik, juis in daar­die dae van die sei­soen wat ’n or­ga­nie­se dek­laag op die grond in hier­die om­ge­wing be­lang­rik is om vog­ver­lies te be­kamp en die grond­tem­pe­ra­tuur laag te hou. Oor die ge­was­se se N-by­drae. Die to­ta­le stik­stof (N)-pro­duk­sie van die ver­skil­len­de so­mer­ge­was­se is be­paal, en die hoe­veel­heid daar­van be­raam wat hier­die ge­was­se vir op­volg-aan­plan­tings be­skik­baar kan stel (PAN, of­te­wel plant­be­skik­ba­re stik­stof).

Dit ge­beur wan­neer die or­ga­nie­se stik­stof in by­voor­beeld dek­ge­was plant­res­te, wat nie in ’n vorm is wat deur plan­te op­ge­neem kan word nie, deur bak­te­rieë in die grond in ’n an­or­ga­nie­se vorm om­ge­ska­kel (ge­mi­ne­ra­li­seer) word. Dit ge­beur so­dat die plan­te van ’n op­volg­ge­was dit kan op­neem en weer vir pro­duk­sie ge­bruik.

Mie­lies het am­per 370 kg N/ha ge­pro­du­seer, waar­van ’n be­raam­de 92 kg vir op­na­me deur die vol­gen­de ge­was in die grond be­skik­baar ge­stel kan word (sien TABEL 11 en TABEL 2 hier­naas).

“Dit wys net hoe­veel stik­stof ons werk­lik in die grond het wat dik­wels uit­ein­de­lik uit­loog en wa­ter kan be­soe­del,” sê Ger­rie.

Hy sê ra­dy­se is ook daar­voor be­kend dat hul­le baie stik­stof uit die grond­pro­fiel kan op­neem en vir her­op­na­me deur an­der ge­was­se be­skik­baar kan stel. Oor die dek­ge­was­se se by­drae tot die grond se or­ga­nie­se ma­te­ri­aal-in­houd. Die veld rond­om die proef­per­se­le be­vat so­wat 3% or­ga­nie­se ma­te­ri­aal, teen­oor die proef per­seel lan­de se or­ga­nie­se ma­te­ri­aal wat meest­al on­der 1,5% is, en soms selfs min­der as 1%. “Ons be­hoort ons deur hier­die( die na­tuur­li­ke veld daar se or­ga­nie­se ma­te­ri­aal per­sen­ta­sie) as mik­punt te laat lei wan­neer ons die or­ga­nie­se ma­te­ri­aal in ons lan­de pro­beer op­bou,” sê Ger­rie. Oor che­mie­se stra­ti­fi­ka­sie. Die ont­le­ding van grond­mon­sters op ver­skil­len­de diep­tes dui op stra­ti­fi­ka­sie, wat Ger­rie be­kom­merd maak. Ve­ral ’n toe­na­me in a­lu­mi­ni­um in die die­per grond weens ver­su­ring is baie kom­mer­wek­ken­de n kan wor­tel­ont­wik­ke­ling eens­klaps strem, sê hy. Oor grond­ge­draag­de siek­tes. Die ou pa­ra­dig­ma is dat die in­slui­ting van gras­ge­was­se in ’n dek­ge­was­meng­sel wat deur mie­lies op­ge­volg moet word, die grond­ge­draag­de siek­te-aan­slag op die mie­lies kan ver­hoog, sê Ger­rie. Die­self­de word ver­keer­de­lik ge­glo oor by­voor­beeld die in­slui­ting van bre­ë­blaar­ge­was­se in ’n dek­ge­was­meng­sel wat by­voor­beeld voor so­ja­bo­ne of son­ne­blom­me ge­plant word. Dié be­skou­ing is nou met ’n nu­we sie­ning ver­vang, sê Ger­rie: “Gro­ter di­ver­si­teit ver­be­ter eer­der e­ko­stel­sel-funk- si­o­ne­ring en -diens­te (wat plae na­tuur­lik be­kamp).”

’N OP­SIE VIR WEG­SPRING

Vir so­mer­saai­boe­re wat dek­ge­was­se by hul be­staan­de kon­tant ge­was stel­sel wil in­te­greer, stel Ger­rie op grond van sy er­va­ring met die Ot­tos­dal-proe­we die vol­gen­de moont­li­ke be­gin­re­sep TABEL 3 voor.

Voorts stel hy voor dat die in­ten­si­teit van hier­die stel­sel met­ter­tyd só met die toe­voe­ging van win­ter­dek­ge­was­se ver­hoog kan word: Oor­weeg dit om ’n win­ter­meng­sel te ves­tig as dit re­ën na­dat die so­ja­boon­oes fi­si­o­lo­gies ryp ge­word het, of na­dat dit ge­oes is. Oor­weeg dit om ’n win­ter­meng­sel op ’n mie­lie­land te saai as dit re­ën wan­neer die mie­lies fi­si­o­lo­gies ryp is en be­gin af­droog het.

FOTO’S: MARLEEN S­MITH

LINKS NA REGS: Die Ot­tos­dal-geen­be­wer­king­klub se dek­ge­was­proe­we strek oor een groot blok wat soos ’n ruit­kaart in 289 ver­skil­len­de per­se­le op­ge­deel is. Op elk­een word 15 dek­ge­was­soor­te, ’n so­mer- en ’n win­ter­dek­ge­was­meng­sel, en 4 kon­tant­ge­was­se in 289 ver­skil­len­de op­volg-kom­bi­na­sies ge­toets. El­ke ge­was of meng­sel volg dus el­ke jaar die vo­ri­ge jaar se aan­plan­ting van die­self­de ge­was of meng­sel, as­ook 16 an­der ge­was­se of meng­sels in een so ’n ry ruit­per­se­le op.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.