SEB-skok wag op land­bou

Landbouweekblad - - Lbw|inhoud - — CA­RIEN KRU­GER

VOORGESTELDE maat­re­ëls waar­mee die staat die toe­staan van ’n wye reeks li­sen­sies en permitte as hef­bo­me wil ge­bruik om vol­doe­ning aan tei­kens vir swart e­ko­no­mie­se bemagtiging (SEB) in die land­bou af te dwing, ver­oor­saak groot ont­stel­te­nis in land­bou­krin­ge.

Dr. Pieter Prins­loo, wat na­mens die Land­bou­pro­duk­te­a­gen­te­raad (A­pac) in die A­griSEB-hand­ves­raad dien en ’n uit­ge­spro­ke voor­stan­der van trans­for­ma­sie in die sek­tor is, sê dié voor­stel­le van die De­par­te­ment van Han­del en Ny­wer­heid, vir toe­pas­sing deur die De­par­te­ment van Land­bou, Bos­bou en Vis­se­rye, kan ’n groot be­per­king op land­bou­be­dry­wig­he­de plaas.

Die voor­stel­le is vol­gens hom “on­reg­ver­dig en dis­kri­me­rend” en be­hoort heel­te­mal van die ta­fel ge­vee te word so­dat nu­we voor­stel­le in ’n be­hoor­li­ke, raad­ple­gen­de pro­ses op­ge­stel kan word.

Die voorgestelde rig­ly­ne, wat as ’n ver­trou­li­ke do­ku­ment vir kom­men­taar aan die hand­ves­raad ge­stuur is, be­skryf ’n lang lys so­ge­noem­de hef­bo­me waar­mee die de­par­te­ment as’t wa­re tan­de aan die nu­we A­griSEB­ko­de wil gee, om se­ker te maak dit word na­ge­kom.

50% VAN HEF­FINGS AAN TRANS­FOR­MA­SIE

’n Paar voor­beel­de van die hef­bo­me is in­voer- en uit­voer­per­mit­te, permitte vir mark­a­gen­te, mag­ti­ging van grond­ge­brui­ke en die on­der­ver­de­ling van land­bou­grond, re­gis­tra­sie­ser­ti­fi­ka­te vir plant­pro­duk­sie­per­se­le, ser­ti­fi­se­ring van die­re- en die­re­pro­duk­sie­ge­rie­we, jag­per­mit­te en permitte ra­ken­de be­dreig­de spe­sies.

By die mees­te van die hef­bo­me word voor­ge­stel dat voor­keur ver­leen word aan kwyt­ge­skel­de mi­kro-on­der­ne­mings (jaar­lik­se om­set van min­der as R10 mil­joen, wat dus die mees­te fa­mi­lie­boer­de­rye in­sluit).

Wan­neer kwa­li­fi­se­ren­de me­di­um­groot on­der­ne­mings (om­set van R10 mil­joen per jaar tot R50 mil­joen per jaar) en groot on­der­ne­mings (om­set gro­ter as R50 mil­joen per jaar) daar­na oor­weeg word, moet voor­rang ver­leen word aan on­der­ne­mings op vlak 1 van vol­doe­ning, wat on­der meer 100% swart ei­e­naar­skap be­hels, en daar­na net vlak­ke 2 tot 4, met laas­ge­noem­de wat 26% swart ei­e­naar­skap be­hels.

In die rig­ly­ne word voor­ge­stel dat 50%, pleks van die hui­di­ge 20%, van die sta­tu­tê­re hef­fings wat be­dryfs­or­ga­ni­sa­sies hef, aan trans­for­ma­sie be­stee moet word.

Ver­der word voor­ge­stel dat staats­or­ga­ni­sa­sies wat ent­stow­we koop, dit by On­der­ste­poort Bi­o­lo­gie­se Pro­duk­te (OBP) as voor­keur­ver­skaf­fer moet koop. As die OBP dit nie kan le­wer nie, moet die ver­kry­gings­pro­ses voor­keur ver­leen aan pri­va­te maat­skap­pye wat ver­kies­lik aan vlak 1, en min­stens aan vlak 4 van SEB-ver­eis­tes vol­doen.

KOM­MER OOR GEVOLGE

Prins­loo voor­sien dat boe­re wat uit­voer, baie erg deur die voor­stel­le be­na­deel kan word.

Hy voor­sien ver­der dat die voorgestelde 50%-ver­eis­te ra­ken­de sta­tu­tê­re hef­fings daar­toe kan lei dat be­dryf­or­ga­ni­sa­sies hul re­gis­tra­sie in­trek en eer­der vry­wil­li­ge hef­fings van boe­re vra.

Prins­loo sê trans­for­ma­sie in die sek­tor moet eer­der spon­taan ge­beur as wat dit deur sul­ke maat­re­ëls af­ge­dwing word. Regs­me­nings word nou oor die grond­wet­lik­heid van die voor­stel­le in­ge­win.

Dr. John Pur­cha­se, uit­voe­ren­de hoof van Ag­biz en lid van die hand­ves­raad, sê dié sa­ke­ka­mer waar­sku al lank sy le­de dat SEB-na­ko­ming no­dig gaan word om in aan­mer­king te kom vir on­der meer staats­ten­ders, li­sen­sies en permitte.

“Die ma­nier hoe die de­par­te­ment nou die in­wer­king­stel­ling voor­stel, ver­al hoe die kwa­li­fi­se­rings­kri­te­ria daar­ge­stel word, stem ons tot groot kom­mer, want dit gaan be­slis die land­bou se e­ko­no­mie groot ska­de be­rok­ken.

“Die regs­gel­dig­heid van die de­par­te­ment se voor­stel­le sal eers in ’n hof ge­toets moet word,” sê Pur­cha­se.

‘LANG PAD LÊ VOOR’

‘Die regs­gel­dig­heid van die de­par­te­ment se voor­stel­le sal eers in ’n hof ge­toets moet word.’

Mnr. Mel­cus Nel, SEB-ken­ner en ook lid van die hand­ves­raad, sê dié in­ter­ne do­ku­ment van die de­par­te­ment moet wel nog ’n lang pad loop voor­dat dit amp­te­lik vir kom­men­taar ge­pu­bli­seer kan word. Hy wys daar­op dat die in­houd van die do­ku­ment nie nood­wen­dig nuut is nie en dat land­bou-or­ga­ni­sa­sies lank­al reeds ge­waar­sku is dat sul­ke maat­re­ëls op pad is.

Mnr. Chris­to van der R­hee­de, ad­junk- uit­voe­ren­de di­rek­teur van A­gri SA, be­skryf die voor­stel­le in ’n ru­briek op Net­werk24 as “dra­ko­nie­se straf­maat­re­ëls” wat e­nor­me ri­si­ko’s vir die land­bou in­hou.

Daar moet vol­gens hom on­der­skei word tus­sen vol­doe­ning en straf­maat­re­ëls. “Eers­ge­noem­de het ten doel om stan­daar­de te hand­haaf en ’n in­ter­na­si­o­naal me­de­din­gen­de be­dryf te ves­tig.”

Daar­teen­oor het laas­ge­noem­de ten doel om permitte, li­sen­sies, goed­keu­ring­ser­ti­fi­ka­te, fi­nan­si­ë­le steun en toe­gang tot diens­te wat deur die staat ge­le­wer word, te weer­hou as ’n land­bou-en­ti­teit nié aan die SEB-tei­kens vol­doen nie.

Die maat­re­ëls kan vol­gens Van der R­hee­de die land­bou se ken­mer­ken­de en­tre­pre­neurs­drif smoor en vol­hou­baar­heid en me­de­din­ging in die ge­drang bring.

Dr. Pieter Prins­loo

Dr. John Pur­cha­se

Mnr. Mel­cus Nel

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.