Meer vleis, be­ter veld met ho­ë­druk­be­wei­ding

Landbouweekblad - - Inhoud - NA­VRAE: Mnr. Jo­hann Ziets­man, e-pos: bar­zed2013@gmail.com

Boe­re kan twee vlieë met net een klap dood­slaan as hul­le die­re se im­pak op wei­ding reg ge­bruik, want dit sit nie net gras om in vleis nie, maar ver­be­ter ook die veld én die grond. Mnr. Jo­hann Ziets­man, die wê­reld­be­ken­de ken­ner van ho­ë­druk­be­wei­ding, ver­dui­de­lik hoe die konsep werk.

Die­re se im­pak op die veld deur nie-se­lek­tie­we be­wei­ding – wat op ho­ë­druk- en ul­tra­ho­ë­druk­be­wei­ding neer­kom – vorm deel van her­le­wings­land­bou wat die laas­te tyd ster­ker in Sui­der-A­fri­ka be­gin pos­vat het. Her­le­wings­land­bou gaan dus nie net oor saai­boer­de­ry met on­der meer geen- en mi­ni­mum­be­wer­king nie, maar sluit ook vee­boer­de­ry in.

Mnr. Jo­hann Ziets­man, wei­ding­ken­ner van C­hisam­ba in Zam­bië, het op Land­bou­week­blad se Her­le­wings­land­bou­kon­fe­ren­sie op Reitz ge­sê met kon­ven­si­o­ne­le be­wei­ding stag­neer die e­ko­stel­sel. Dit kan met ul­tra­ho­ë­druk­be­wei­ding om­ge­keer word, waar­vol­gens die boer be­heer toe­pas so­dat die bees­te nie-se­lek­tief wei deur ver­skuif­ba­re skok­dra­de in die wei­ding­kam­pe te span. Die bees­te word dus ge­dwing om al­les te vreet wat in die klein “kam­pie” voor­kom. As hul­le die gras in die strook deeg­lik be­wei het, word die skok­dra­de ver­skuif om ’n nu­we strook te s­kep. Dit kan op e­ni­ge veld­ti­pe ge­doen word.

Dié soort be­wei­ding moet eg­ter deeg­lik deur die boer be­plan en be­stuur word om se­ker te maak die vee­druk is hoog ge­noeg om die veld goed te be­nut. Die grond­op­per­vlak moet ook vol­ko­me ver­steur word om so­doen­de die wei­ding én grond te ver­be­ter.

PAS BE­STUUR AAN

Bees­boe­re moet ’n kop­skuif maak en pro­duk­sie per hek­taar uit­druk en nie bloot per dier nie, het Ziets­man ge­sê. Saai­boe­re mik

na ’n hoë op­brengs per hek­taar en be­stuur die saai­boer­de­ry daar­vol­gens. Hul­le sal by­voor­beeld nie mie­lies twee me­ter uit­me­kaar in die ry plant om so­doen­de groot kop­pe te oes nie. Bees­boe­re, daar­en­teen, sal eer­der ’n lae be­la­ding op die veld hand­haaf en dan met swaar speen­ge­wig­te spog. Dit is tyd dat vee­boe­re eer­der vir mak­si­mum wins per hek­taar teel en be­stuur.

Ziets­man se raad is dat ’n boer eers ’n be­hoor­li­ke, sis­te­ma­tie­se uit­leg van die be­wei­ding moet doen. Die vee moet al­tyd vrye toe­gang tot wa­ter hê. Die groot­te van die be­skik­ba­re wei­ding wat el­ke keer met die dwars­draad in die strook af­ge­span word, be­paal die ma­te van vee­digt­heid en dus die wei­dings­in­ten­si­teit en grond­ver­steu­ring.

“Ek het op 12 Ja­nu­a­rie 1995 die eer­ste keer met ul­tra­ho­ë­druk­be­wei­ding be­gin deur die bees­te met ver­skuif­ba­re e­lek­trie­se hei­nings te be­heer. Voor­heen het ek nie ge­dink dit is moont­lik om vleis­bees­te só in die veld te be­heer nie, want dit is voor­heen ba­sies net met melk­bees­te op aan­ge­plan­te wei­ding

ge­doen. Ek het die teen­deel be­wys. Hul­le het bin­ne ’n dag of twee ge­leer om die e­lek­trie­se hei­nings te re­spek­teer,” het Ziets­man ge­sê.

E­NI­GE TER­REIN IS GE­SKIK

Hier­die soort be­heer is op haas e­ni­ge ter­rein moont­lik. Die boer moet vol­gens Ziets­man eg­ter ver­skeie be­stuur­ba­re ver­an­der­li­kes in ge­dag­te hou:

■ Vee­digt­heid, wat die im­pak en in­ten­si­teit van be­wei­ding be­paal.

■ Die her­stel­pe­ri­o­de, wat die groei­krag­tig­heid en voe­dings­waar­de van die veld be­paal.

■ Die tyd­perk van be­wei­ding. Die veld moe­nie jaar ná jaar in die­self­de sei­soen be­wei word nie, aan­ge­sien dit die sa­me­stel­ling van die gras­soor­te na­de­lig kan be­ïn­vloed.

■ Droog­te­re­ser­we. Dit is nood­saak­lik om te ver­se­ker dat daar ge­noeg gras vir die vee is om tot die be­gin van die vol­gen­de groei­tyd te be­wei. Wan­neer ’n boer ho­ë­druk- of ul­tra­ho­ë­druk­be­wei­ding toe­pas, moet hy dit in sa­me­hang met sy om­ge­wing doen, wat die vee­digt­heid per hek­taar sal be­paal.

BE­WEI­DING GOED VIR GROND

Be­wei­ding is goed vir die grond. Dit kan só be­stuur word dat 50% van die ma­te­ri­aal af­ge­vreet word, ter­wyl die res van die plant­ma­te­ri­aal na die grond te­rug­keer wan­neer dit plat- en in­ge­trap word. Die grond vind ter­self­der­tyd ook baat by die vee se mis, u­ri­ne, speek­sel en mi­kro­bes in die mis.

Die grond word boon­op be­lug dank­sy die kloue se im­pak, ter­wyl dit ter­self­der­tyd ’n goeie saad­bed­ding voor­be­rei so­dat nu­we gras­se ge­ves­tig kan word. Plant­ma­te­ri­aal wat on­der hoë druk plat­ge­trap word, ver­rot vol­gens Ziets­man vin­ni­ger as wan­neer dit me­ga­nies ge­sny en op die op­per­vlak ge­los word.

“Tyd­be­heer­de be­wei­ding is dus al­tyd goed vir die grond. Be­stuur vir kwa­li­teit op suur­veld en kwan­ti­teit op soet­veld,” sê Ziets­man.

Daar is geen twy­fel oor die feit dat nie­se­lek­tie­we be­wei­ding tot la­er in­di­vi­du­e­le die­re­pro­duk­sie (lig­gaams­kon­di­sie) lei nie, sê Ziets­man. Dus moet be­stuurs- en teel­prak­ty­ke in wer­king ge­stel word wat dié af­na­me teen­werk. Dit be­hels die vol­gen­de:

■ Ge­no­ti­pes moet ’n hoë, in­he­ren­te lig­gaams­kon­di­sie hê. Met kon­ven­si­o­ne­le “we­ten­skap­li­ke” te­ling, waar vir groei (groot­te) en voer­kraal (voer­om­set­tings­ver­hou­ding) ge­se­lek­teer word, lei dit tot ge­ne­ties ma­er­der die­re. Ziets­man be­veel die ge­bruik van in­heem­se A­fri­ka-bees­ras­se aan.

■ Die koeie moet op groen gras kalf. Her­be­set­ting word deur koeie se kon­di­sie met kalf­tyd be­paal.

■ By­voe­ding moet die ru­men in staat stel om gras doel­tref­fend te ver­teer.

■ Speen kal­wers op die ou­der­dom van vier tot vyf maan­de om koeie kans te gee om vet­re­ser­wes op te bou voor die vol­gen­de kalf­tyd.

‘MOE­NIE BANG WEES VIR OORBEWEIDING’

Die groot­ste fout wat boe­re op suur­veld be­gaan, is om kon­stant ’n lang her­stel­pe­ri­o­de te hand­haaf. Dit lei tot swak ge­hal­te veld en ge­volg­lik lae lig­gaams­kon­di­sie.

Ter wil­le van goeie die­re­pro­duk­sie moet veld soms kort ná be­wei­ding vir ’n paar we­ke weer be­wei word. “Moe­nie bang wees vir oorbeweiding nie, net so­lank dit nie-se­lek­tief is en die veld weer la­ter ’n rus­kans kry om vol­ko­me te her­stel en ’n droog­te­re­ser­we op te bou. Op soet­veld is ge­hal­te nie ’n groot kwes­sie nie. Weens die dro­ër toe­stan­de en wis­sel­val­li­ge re­ën­val moet her­stel­pe­ri­o­des lank wees, te­sa­me met ’n groot droog­te­re­ser­we,” het Ziets­man aan­be­veel.

Deur­lo­pen­de ul­tra­ho­ë­druk­be­wei­ding is nood­saak­lik op suur­veld. Hier kan vee­druk té hoog wees (en tot be­soe­de­ling van die gras lei), of nie hoog ge­noeg nie (om vol­ko­me be­nut­ting te ver­se­ker).

Die veld­be­la­ding moet wis­sel van 1 000 tot 5 000 GVE per hek­taar. Dit sal ook vir ge­noeg ver­steu­ring van die plan­te en die grond sorg. Soet­veld kan teen ’n la­er vee­druk (’n paar hon­derd GVE per hek­taar) goed be­nut word, maar waar kaal grond hoë die­re-im­pak be­no­dig, sal die vee­druk hoog (’n paar dui­send GVE per hek­taar) moet wees.

Dit is ook in­te­res­sant om te be­sef in dor­re soet­vel­d­a­re­as is ’n sar­sie ul­tra­ho­ë­druk-im­pak van die­re el­ke paar jaar nood­saak­lik vir die e­ko­sis­teem. Dit is blyk­baar ’n na­boot­sing van wat die groot trop­pe van mil­joe­ne spring­bok­ke baie ja­re gelede ge­doen het.

MO­NI­TOR DIE GEVOLGE

Dit is nood­saak­lik om die gevolge van be­stuur ge­du­rig te mo­ni­tor. Die­re moet daag­liks ge­mo­ni­tor word vir gra­s­in­na­me (vol ru­men) en ge­drag (rus­tig­heid) en op lan­ger ter­myn ook vir lig­gaams­kon­di­sie. Kyk daag­liks na die plant- en grond­ver­steu­ring. Op­na­mes moet ge­doen word om gras­digt­heid en die sa­me­stel­ling van die gras­soor­te dop te hou. E­ni­ge on­ge­wens­te ge­beur­te­nis moet reg­ge­stel word deur die be­stuur aan te pas.

Ziets­man sê sy veld het bin­ne ’n baie kort tyd­perk dras­ties ver­an­der. Die dra­krag op sy swak be­nut­te suur­veld is on­mid­del­lik ver­dub­bel. Ná twee jaar het dit ver­drie­dub­bel en ná se­we jaar het dit vier­vou­dig toe­ge­neem.

Die sa­me­stel­ling van die gras­soor­te het ná ’n jaar van 4,5% smaak­li­ke soor­te tot 26% smaak­li­ke soor­te ver­an­der. “Wees eg­ter be­dag daar­op dat dié guns­ti­ge vor­de­ring ook in ’n kort tyd­perk uit­ge­wis kan word as die boer ver­keer­de be­stuurs­be­slui­te neem.”

Die groot­ste fout wat boe­re op suur­veld be­gaan, is om kon­stant ’n lang her­stel­pe­ri­o­de te hand­haaf.

FOTO’S: JO­HANN ZIETS­MAN

LINKS: Ul­tra­ho­ë­druk­be­wei­ding ver­se­ker dat die bees­te nie se­lek­tief aan die gras­se vreet nie. So ’n stel­sel moet deeg­lik be­plan word met in­ag­nem­ning van die om­ge­wing.

BO: Mnr. Jo­hann Ziets­man se bees­te in Zam­bië word be­stuur met ’n ul­tra­ho­ë­dig­te, vin­ni­ge ro­ta­sie-wei­ding­stel­sel. Hy sê wins uit bees­te gaan daar­oor om jou veld te ver­be­ter deur wei­ding wat goed be­stuur word, teen ’n hoë in­ten­si­teit en wat vin­nig af­ge­wis­sel word.

Die voor­beeld van veld­her­stel dank­sy ho­ë­druk­be­wei­ding be­te­ken die boer kan sy koeie op groen gras laat kalf.

Só word be­heer­de, nie-se­lek­tie­we be­wei­ding suk­ses­vol toe­ge­pas. Die bees­te het die veld deeg­lik be­nut.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.