#A­fri­kaans must fall?

SA Jagter Hunter - - NEWS - Deur HER­MAN JON­KER

So­veel dae, so­veel din­ge, het my ou­ma al­tyd ge­sê as iets haar op­nuut ver­baas het. In­der­daad – al moet niks ’n mens dees­dae se­ker meer ver­baas nie. Kyk dan nou hoe word selfs swaar­te­krag in­ge­sleep by die kul­tuur van ver­set wat be­slag ge­kry het on­der die wa­ken­de oog van ons kei­ser van ver­woes­ting: #Must fall, lui die nu­we stryd­kreet. P­hant­si!

Ek moet sê, toe dit be­gin het by #R­ho­des must fall het ek self ’n toi-toi­tjie ge­gooi om my kamp­vuur. Aan dié ou gie­rig­aard wat din­ge soos die Boe­re­oor­log, die mossie en die Land Ro­ver oor ons ge­bring het, het ek mos nog nooit vat kon kry nie.

#Fees must fall kon ek ook nog ver­staan. Moes ek dan nie self dak­ke verf en dron­kies be­dien in ’n po­ging om klas­gel­de by­me­kaar te skraap nie? En dit in tye toe ’n pak­kie Luckies 23c ge­kos het en nie oor die R30 soos nou nie?

Maar toe kom #A­fri­kaans must fall. Wat toe glad nie lek­ker sit in my A­fri­ka­ner­hart nie. A­fri­kaans is mos da­rem kul­tu­re­le volks­be­sit, ’n eie vol­waar­di­ge in­heem­se taal. En in elk ge­val: Die be­trok­ke Al­ma Ma­ter staan al van lank voor die Tas­sen­berg-sond­vloed af be­kend as Die Ak­ker, en nie The A­corn nie.

Dit kos my toe eers ’n bie­tjie gaan sit en dink oor dié kwes­sie, daar by my dink­vuur­tjie. Aan on­wil­lig­heid vir reg­stel­le­rig­heid wil ek my mos da­rem nie skul­dig maak nie. Dees­dae word jy soos ’n me­laat­se be­han­del as jy iets po­li­ties on­kor­rek aan­vang.

In die dan­sen­de vlam­me gaan daar toe ge­luk­kig vir my ’n lig op. Daar langs die gloei­en­de knop­pies­do­ring­stomp kom ek ag­ter die kap van die byl.

Ek ver­moed die he­le ding het be­gin by Ma­ties se so­ö­lo­gie­fa­kul­teit. En met goeie re­de.

As A­fri­kaans nie jou eer­ste taal is nie, en jy nie klein­tyd al ge­speen is op s­to­ries van Pap­pa Beer en Mam­ma Beer en Ba­ba Beer­tjie wat nie sy pap­pe­tjies eet nie, moet dit vir ’n stu­dent bit­ter moei­lik wees om dier­kun­deA­fri­kaans te be­mees­ter.

Dit moet las­tig wees om by­voor­beeld die woord ‘eks­kre- ment’ te moet aan­leer, net om­dat die meer al­ge­me­ne term nie a­ka­de­mies toe­laat­baar is nie. En om te moet leer om te praat van ‘nie-kon­teks­spe­si­fie­ke vo­ka­li­sa­sie van Ca­nis fa­mi­li­a­ris’, as jy eint­lik net wil sê die hond blaf vir niks.

Dink net wat­ter ge­suk­kel moet dit wees om al die vreem­de A­fri­kaan­se ter­me te ont­sy­fer. Om te be­sef dat ‘hi­po­te­ties’ nie ver­wys na ’n see­koei se spe­ne nie, en dat ‘brons­tig’ ’n toe­stand is en niks met kleur uit te waai het nie.

Jy moet leer van or­des soos ge­lyk­hoe­wi­ges, vin­po­ti­ges en buis­tan­di­ges, plus al die spe­sie- na­me én hul spel­ling! Die klip­klaas­neus en die wang­sak­muis en die waai­er­stert­gron­deek­ho­ring en die kleinkol­mus­ke­jaat­kat en die kom­me­tjie­gat­muis­hond en die rooig­rys­skeer­bek en die drie­tand­blad­neus­vler­muis en nog tal­le, tal­le an­der.

En dan moet jy hul­le ge­slags­be­skry­wings ook nog ken. Beer en sog en bul en koei en al daai. Wat moei­lik is, want selfs Bos­veld­jag­ters weet dan nie eens al­dag wan­neer is ’n ding ’n bul en wan­neer is hy ’n ram nie. Maar jy wat van die Ca­pe Flats kom en So­ö­lo­gie 101 loop, moet dit ken.

Jy kan nie som­mer praat van ’n o­li­fant­teef nie, dan kom jy nie deur nie.

Dit moet rê­rig frus­tre­rend wees vir ie­mand wat nie met die taal groot­ge­word het nie. Baie din­ge maak een­vou­dig net nie sin nie. Hoe­kom is dit by­voor­beeld net ’n hond of ’n jak­kalswy­fie wat ’n teef is? Want waar het jy nou al ’n ding er­ger hoor teef as ’n ta­ren­taal wat ge­pla word? En hoe­kom het gans en vol­struis ’n man­ne­tjie en ’n wy­fie, ter­wyl ’n hoen­der ’n haan of ’n hen is? En moet ’n vrou­li­ke pa­trys nie ’n ma­trys wees nie?

Nee, A­fri­kaans maak nie al­tyd sin nie. Ver­al nie met be­na­mings nie.

Jy leer dat die man­li­ke Pant­he­ra leo, groot­ste van die in­heem­se Fe­li­dae, Or­de Car­ni­vo­ra, tot so­veel as 300kg weeg. En dat hy tot hon­derd keer op ’n dag kan paar, met ver­skeie wy­fies wat te e­ni­ge tyd in oes­trus kom en min­der as vier maan­de neem om hul klein­tjies te pro­du­seer.

En wat word so ’n dier ge­noem in A­fri­kaans? ’n Leeu­man­ne­tjie. Se­ri­ous­ly? ’n S­tok­stert­meer­kat, as hy so sol­daat­jie staan met sy, uhmmm... kna­ter­tjies ge­pre­sen­teer, kan nog deur­gaan vir ’n man­ne­tjie, maar ’n leeu? Dis mos ’n MAN daai!

Ge­luk­kig is ons wat weet hoe om in A­fri­kaans te dans, al ge­woond aan sul­ke kod­dig­he­de in die taal. Maar selfs dan is ’n u­ni­ver­si­teits­graad steeds nie som­mer ’n wal­sie nie. Jy pluk hom mak­li­ker as wat jy ’n be­loog­bos­bont­rok­kie (Or­de Pas­se­ri­for­me, Fa­mi­lie Pla­tys­tei­ri­dae, Ge­nus Pla­tys­tei­ra) ont­veer.

Daar­om het ek rê­rig be­grip vir stu­den­te uit an­der ta­le wat deur A­fri­kaans moet wor­stel in ’n a­ka­de­mie­se om­ge­wing. Dit moet bit­ter moei­lik wees. Maar #A­fri­kaans must fall? Ai­ko­na, my re­ën­boog­kin­ners. Ek het vir jul­le ’n baaaaie mak­li­ker op­los­sing. Lo­gi­ka 101. Gaan swot een­vou­dig net an­der­plek, soos daar waar R­ho­des moes val... maar Zool­o­gy wel nog in sy taal aan­ge­bied word.

En as jul­le dan nog steeds iets soek om oor te la­waai, be­y­wer jul­le eer­der vir #Rain must fall.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.