SCLEROPTILA AFRICANUS – DIE ROOM VAN DIE OES

Soet suk­ses na 20 jaar se dro­me...

SA Jagter Hunter - - INHOUD -

JO­HAN VAN WYK

Se­dert ek ja­re ge­le­de my eer­ste ha­el­ge­weer aan­ge­skaf het en be­gin luis­ter het na die sto­ries van ge­sou­te vo­ël­jag­ters, wou ek bit­ter graag die ge­leent­heid kry om berg­pa­try­se (gre­y­wing par­trid­ges) te jag. Ek het me­nig­ma­le die ver­ha­le oor koue weer, ge­wil­li­ge poin­ters en steil berg­han­ge ge­hoor, en tel­kens ge­dink dat ek ’n plan moet maak om ’n af­spraak met die Scleroptila africanus te be­kom.

Soos din­ge maar gaan, werk ’n man se plan­ne nie al­tyd soos jy ge­hoop het dit sou nie. Maar in 2007 het ek be­gin plan­ne maak om die daar­op­vol­gen­de jaar berg­pa­try­se na­by R­ho­des in die OosKaap te gaan jag. Weer­eens was die nood­lot eg­ter die stok in die wiel, hier­die keer in die vorm van ’n troue. My eie troue!

Toe ons die jag be­gin be­plan het in 2007, was ek nog ge­luk­kig on­ge­troud en mees­ter van my eie tyd, maar ’n jaar la­ter was die si­tu­a­sie heel an­ders. Toe ek my bruid mee­deel dat die be­plan­de trou­da­tum nie gaan

werk nie om­dat ek ’n jag in die Oos-Kaap op die­self­de da­tum ge­boek het, het dit (sag­kens ge­stel) ge­moe­de­re be­slis ver­steur. Dus was dit he­laas ’n ge­val van ‘a­dieu’ Scleroptila africanus.

Ie­mand het een­dag ge­sê dat goeie din­ge ge­dul­di­ge men­se tref. Ek weet nie wie die ou­teur van hier­die be­trok­ke sê­ding was nie, maar in 2018, am­per twin­tig jaar na­dat berg­pa­try­se vir die eer­ste keer op my ra­dar ver­skyn het, het my droom waar ge­word om hier­die ge­sog­te vo­ël te jag.

My vriend en kol­le­ga F­rik­kie Coetzee van Cra­dock in die OosKaap is nie net ’n y­we­ri­ge vo­ël­jag­ter nie, maar ook die ei­e­naar van ’n paar prag­ti­ge En­gel­se poin­ters wat met ’n kon­stan­te di­eet van jag groot­ge­word het. Reeds in 2017 het F­rik­kie die eer­ste ge­lui­de be­gin maak van ’n berg­pa­trys­jag in die hoë berg­wê­reld van die Oos-Kaap. Ek moes my­self knyp om my op­ge­won­den­heid te be­teu­el, maar in Ju­lie 2018 het die ster­re uit­ein­de­lik op­ge­lyn en ek en my vrou (ja, ek moes haar te­rug­kry vir 2008!) het toe die pad ge­vat Oos-Kaap toe.

MEER OOR BERG­PA­TRY­SE

Ek het ver­skeie bron­ne ge­raad­pleeg oor berg­pa­try­se en het gou weer be­sef hoe­kom die spe­sie so­veel be­ko­ring in­hou vir har­de­baard­vo­ël­jag­ters. Al­hoe­wel berg­pa­try­se in se­ke­re de­le van die Oos- en Wes-Kaap tot so laag as see­vlak voor­kom, is die nor­ma­le ha­bi­tat van die spe­sie in der waar­heid op hoog­tes van 1 800 me­ter bo see­vlak en ho­ër. Berg­pa­try­se kom re­de­lik wyd ver­spreid in Suid-A­fri­ka voor en hul­le kan ge­vind word in de­le van M­pu­ma­lan­ga, K­waZu­luNa­tal, die Vry­staat, so­wel as die Oos- en Wes-Kaap. Die berg­pa­trys is ’n prag­ti­ge vo­ël met ’n ken­mer­ken­de roep­ge­luid, in hul­le ha­bi­tat kom hul­le in groe­pies van tot twin­tig in­di­vi­due voor. Hul­le broei­sei­soen strek van Au­gus­tus tot en met Maart en dit is dus nood­saak­lik dat daar nie ge­du­ren­de hier­die maan­de op hul­le jag ge­maak word nie – die amp­te­li­ke jag­sei­soen is van 1 Mei tot 31 Ju­lie.

Ie­mand het my on­langs ver­tel dat hul­le ge­tal­le be­sig is om af te neem in se­ke­re van die la­er­lig­gen­de de­le van hul­le tra­di­si­o­ne­le ha­bi­tat. Die re­de hier­voor? Dié be­perk­te ha­bi­tat van die berg­pa­trys word deur die bos­veld­fi­sant (S­wain­son’s fran­clin) ge­ko­lo­ni­seer. Hoe waar dit is, weet ek nie, maar dat die bos­veld­fi­sant se ha­bi­tat be­sig is om uit te brei, is ’n feit. Hul­le kom van­dag in a­re­as voor waar ’n paar de­ka­des van­te­vo­re geen bos­veld­fi­sant was nie.

MY EER­STE BERG­PA­TRYS­JAG

Dit was nog vroeg en sner­pend koud toe die poin­ter wat langs die bak­kie ge­draf het ewe skie­lik in ’n so­lie­de “point” ver­steen met sy neus vas­ge­na­el in die rig­ting van ’n dig­te pol rooi­gras. Dit was die te­ken waar­voor ons ge­wag het. Ons het so gou as wat ons kon van die bak­kie af­ge­spring, ons ha­el­ge­we­re ge­gryp (met bit­ter­koue han­de) en stel­ling in­ge­neem. Ek was op­ge­won­de om uit­ein­de­lik met die berg­pa­trys te kon ken­nis maak.

Bin­ne en­ke­le se­kon­des het ’n klein groe­pie berg­pa­try­se met ’n ge­raas uit die gras ont­plof. »

» Links van my het ’n skoot ge­klap en ’n vo­ël het ge­val, maar my aan­dag was by ’n pa­trys wat regs van my ver­by­ge­vlieg het. Hy was be­sig om met die hulp van die ste­wi­ge berg­bries vin­nig aan­stal­tes te maak. My ou ha­el­ge­weer het vin­nig op­ge­kom en toe dit lyk of die kor­rel am­per my­le voor die vlie­ën­de pa­trys is, het ek die voor­ste snel­ler ge­trek. Vir ’n oom­blik het dit ge­lyk as­of die vo­ël stil­staan in die lug en toe, in ’n oog­wink val en in die gras ver­dwyn. Uit­ein­de­lik, my eer­ste berg­pa­trys! Nou kon ek da­rem ook saam­praat oor “uin­tjies” en “skrop­pies”!

Toe die jag be­gin het, het ek my me­de­jag­ters hoor praat van uin­tjies en skrop­pies. Ek wou my­self nie dom­mer laat klink as wat ge­woon­lik die ge­val is nie, maar die mis­te­rie is la­ter in die dag op­ge­klaar toe een van my jag­maats, ’n boer van die om­ge­wing wat al vir baie ja­re berg­pa­try­se jag, ’n paar din­ge aan my ver­dui­de­lik: Die be­lang­rik­ste kom­po­nent van die berg­pa­trys se di­eet is ’n uin­tjie wat in die ber­ge groei. Die pa­try­se skrop die uin­tjies uit om hul­le te vreet. Dr. PJ Vil­joen ( AGRED’s Ga­me­bi­rds of South A­fri­ca, 2005) be­skryf die uin­tjie as “Sub­sur­fa­ce mo­no­coty­le­do­nous bulbs”, wat nog­al ’n mond­vol is vir so ’n klein plant­jie. Die voor­koms van hier­die plant­jie is eg­ter ’n voor­ver­eis­te vir die oor­le­wing van die berg­pa­trys en die a­re­as wat deur die pa­try­se om­ge­dol­we word in hul­le soe­ke na voed­sel, staan plaas­lik be­kend as “skrop­pies” – nog­al ’n baie ge­pas­te, be­skry­wen­de naam. Skrop­pies is op hul­le beurt weer ’n se­ker aan­dui­ding van die teen­woor­dig­heid van berg­pa­try­se en is iets om na op te let aan die be­gin van el­ke jag.

DIE JAGAREA IN DIE OOS-KAAP

Die jagarea was ’n af­ge­leë skaap­plaas hoog in die Win­ter­ber­ge na­by Cra­dock. Dit was row­we ter­rein met baie min ge­lyk de­le, maar ter­self­der­tyd was dit die mees skil­der­ag­ti­ge wê­reld waar­in ek nog be­voor­reg was om te jag. Dit was y­sig koud, tot so ’n ma­te dat ek dit nie kon waag om my warm ge­voer­de on­der­baad­jie uit te trek of son­der my hand­skoe­ne oor die weg te kom tot heel­wat la­ter in die dag nie.

Met die hulp van die hon­de het ons groot a­re­as ge­dek in ons soe­ke na ver­skil­len­de groe­pies berg­pa­try­se, en ek is een­hon­derd per­sent oor­tuig dat ’n mens se kan­se op suk­ses feit­lik nul is son­der goeie poin­ters. Die hon­de is ui­ter­aard ook on­ont­beer­lik ty­dens her­win­ning as vo­ëls ge­soek moet word wat in lang gras of row­we ter­rein ge­val het. Berg­pa­try­se is re­de­lik skug­ter, maar as ’n groep met groot ge­raas op die vlug slaan na ’n suk­ses­vol­le point, is die ak­sie ge­woon­lik vin­nig. Hul­le weet by­voor­beeld ook baie goed hoe om van die wind, wat feit­lik per­ma­nent in die ber­ge waai, ge­bruik te maak.

DIE REG­TE GE­WEER EN AM­MU­NI­SIE

Voor die jag het ek nog­al baie ge­wik en weeg wat­ter ha­el­ge­weer ek moet saam­neem. Ek skiet meest­al kleie met my Bro­w­ning 525 OU en die roer pas my soos ’n hand­skoen. Maar daar was twee din­ge wat my laat be­sluit het om die ge­troue Bro­w­ning by die huis te los. Eer­stens was die ge­weer aan die swaar kant (hy weeg oor die 8lbs met sy 30”-lo­pe), en twee­dens het hy uit­wer­pers ( e­jec­tors). El­ke keer as ek aan die ber­ge van die Oos-Kaap ge­dink het, het my lus om heel­dag met die Bro­w­ning te moet berg­klim, net min­der ge­word, en uit­wer­pers is in die veld vir my per­soon­lik maar van bit­ter min waar­de aan­ge­sien ek ’n punt daar­van maak om my dop­pe op te tel en nie in die veld te laat lê nie. In die hit­te van die oom­blik kan ’n mens mak­lik ’n dop of twee mis­kyk as die uit­wer­pers die dop­pe uit jou ge­weer “skiet”. Ek ver­kies dus om dop­pe self uit my ge­weer se ka­mers te haal en in my skiet- baad­jie se sak te sit.

My keu­se van ’n roer het uit­ein­de­lik ge­val op my 141 jaar oue Ed­ward Pa­ton & Son-12 boor. Dis by ver­re die oud­ste roer wat ek al be­sit het en ek het die laas­te jaar of wat feit­lik al my ta­ren­ta­le, fi­san­te en een­de met die Pa­ton ge­skiet. Dit het net reg ge­voel om ’n e­del vo­ël soos die berg­pa­trys met ’n klas­sie­ke ou B­rit­se ha­el­ge­weer te jag. (Dis die reg­te ding om te doen, soos my vriend S­te­fan Steyn sou sê.) Die Pa­ton met sy 30”-Da­mas­cus­lo­pe, lig­te ge­wig en ge­brek aan uit­wer­pers was dus die i­de­a­le kan­di­daat.

Am­mu­ni­sie-ge­wys het my gas­heer aan­ge­dui dat am­mu­ni­sie, ge­laai met iet­wat grow­wer ha­el, sy voor­keur was vir berg­pa­try­se. Maar van­weë my ge­weer­keu­se sou ek nood­wen­dig be­perk wees tot be­trek­lik lig­te (30 gram of so) la­dings, maar dis iets waar­mee ek lank­al vre­de ge­maak het. S­waar­der la­dings het de­fi­ni­tief ’n doel en plek, maar vir fi­san­te en pa­try­se is die lig­ter la­dings heel­te­mal vol­doen­de. Ten ein­de vir al­le ge­beur­lik­he­de voor­sie­ning te maak, het ek am­mu­ni­sie met bei­de nom­mer 6 (Hull Spe­ci­al Pi­ge­on) so­wel as nom­mer 5 (E­ley Hi-Fly­er) ha­el in­ge­pak. Die og­gend van die jag was ’n bok­sie van die E­ley 5’e bo in my am­mu­ni­sie­sak, met ’n bok­sie van die nom­mer 6’e in re­ser­we.

Ek het gou ver­staan wat die re­de ag­ter die ge­bruik van die grow­wer ha­el was op ’n klei­ne­ri­ge vo­ël soos ’n berg­pa­trys wat sel­de meer as 400 gram weeg. Die iet­wat grow­wer ha­el was ui­ters ef­fek­tief op die pa­try­se – al­mal wat raak­ge­skiet is, het nét daar ge­val en die poin­ters se werk mak­li­ker ge­maak.

Vol­gens F­rik­kie het hul­le in die ver­le­de am­mu­ni­sie ge­laai met nom­mer 7-ha­el, maar het oor­ge­slaan na die grow­wer ha­el toe hul­le sien dat jy daar­mee min­der vo­ëls kwes. Twee­dens, met die pa­try­se se ver­moë om die wind op­ti­maal te be­nut, kan hul­le vin­nig af­stand tus­sen hul­le en die skut ge­ne­reer. Die gro­ter kor­rels be­hou hul­le e­ner­gie be­ter oor die lan­ger af­stan­de en help die jagter om meer suk­ses­vol te wees.

BEPERKINGS, UITDAGINGSENSUKSES

Die toe­ge­la­te kwo­ta vir berg­pa­try­se in die Oos-Kaap is vier vo­ëls per jagter per dag. Al­hoe­wel dit na bit­ter min klink, maak die uit­da­ging van die jag ter­deë op vir die be­skeie hoe­veel­heid vo­ëls wat ge­skiet mag word. Die aan­tal dooie vo­ëls aan die ein­de van die dag is in ie­der ge­val nie die e­nig­ste maat­staf vir suk­ses nie. Maar so met die ver­loop van die dag het al die jag­ters wel sta­dig maar se­ker hul kwo­ta ge­skiet ge­kry.

My vier­de pa­trys het uit ’n gro­te­ri­ge groep pa­try­se weg­ge­breek en skerp na my reg­ter­kant toe ge­vlieg, teen die ge­bruik­li­ke nek­breek­spoed na­tuur­lik. Die eer­ste skoot was ’n per­fek­te mis, maar met die twee­de loop het ek die pa­trys meer ge­lei en hier­die skoot was do­de­lik. (My jag­vrien­de sal kan ge­tuig dat ek ’n twee­de loop-spe­si­a­lis is as dit by ha­el­ge­weer­skiet kom, en na al die ja­re suk­kel ek steeds om die twee­de skoot eer­ste te skiet!)

Dit was die ein­de van ’n heer­li­ke dag en ’n lang­ver­wag­te jag­er­va­ring. En iets wat my vir se­ker baie lank sal by­bly...

Een ding wat al die bron­ne oor berg­pa­try­se dui­de­lik maak, is dat die jagter wat jag op hul­le maak, hom moet reg­maak vir har­de werk. Die feit dat die berg­pa­trys op sul­ke hoë hoog­tes bo see­vlak voor­kom, im­pli­seer berg­wê­reld en min suur­stof. Ek moet bieg dat ek in hier­die ver­band de­fi­ni­tief nie te­leur­ge­steld was nie! Vol­gens ’n slim pro­gram­me­tjie op my sel­foon het ek meer as 21km ge­loop deur die loop van die dag en om din­ge te ver­er­ger, het ek nog ’n er­ge ver­koue ook on­der le­de ge­had.

Soos dr. Vil­joen te­reg op­merk in sy boek: “E­very bi­rd bag­ged will be a pri­ze hard won.” Dit is ’n vol­don­ge feit!

Voor die jag het ek nog­al baie ge­wik en weeg wat­ter ha­el­ge­weer ek moet saam­neem.

BO: Die skry­wer se Ed­ward Pa­ton & Son-12 boor wat da­teer uit 1877 met die eer­ste berg­pa­trys wat voor dié roer ge­val het. HOOFFOTO: Berg­pa­try­se ver­kies ge­woon­lik ha­bi­tat wat 1 800 me­ter bo see­vlak en ho­ër is. Jo­han het in die Oos-Kaap ge­jag en die ter­rein was prent­jie­mooi.

Ten spy­te van die y­si­ge weer was ’n koue bier aan die ein­de van die jag­dag, na­dat die hon­de ver­sorg en die ge­we­re weg­ge­pak is, baie wel­kom! Jo­han (twee­de van links) se gas­heer vir die dag was F­rik­kie Coetzee (twee­de van regs).

’n Ti­pie­se “skrop­pie” hoog in die ber­ge. Skrop­pies word ver­oor­saak deur berg­pa­try­se wat uin­tjies uit­skrop en is ’n se­ker te­ken van die teen­woor­dig­heid van dié vo­ëls.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.