’n O­li­fant in my kom­buis

Haar man, die be­ken­de o­li­fant­fluis­te­raar La­wren­ce An­tho­ny, was dood. En sy, ’n Fran­se boor­ling son­der ken­nis van die bos, ver­ant­woor­de­lik vir mens en dier op hul wild­re­ser­vaat. Françoi­se Mal­by An­tho­ny ver­tel in ’n nu­we boek haar sto­rie. Met T­hu­la T­hu­la se

Sarie - - Contents - DEUR LYDIA VAN DER MER­WE

Lig­dag­was die trop groot­voe­te uit­ein­de­lik in hul ste­wi­ge kamp. Dáár moes hul­le bly tot­dat hul­le hul nu­we blyplek aan­vaar het.

Nè? Die vol­gen­de dag reeds druk hul­le ’n ys­li­ke tam­bo­tie­boom deur die 800 volt e­lek­trie­se hei­ning. En daar gaan hul­le! Noord­waarts, in die rig­ting van hul vo­ri­ge tuis­te. Op hul pad lê tal­le lan­de­li­ke dor­pies, stip­pels op Zoe­loe­land se heu­wels. ’n Ramp in wor­ding. S­poor­sny­ers, 4x4’s en he­li­kop­ters kry nie daar­die gro­te die­re nie.

Françoi­se Mal­by An­tho­ny, die trop se nu­we “ma”, durf met haar klein Tazz die grond­paaie aan. Pen­ny, die uit­bun­di­ge boel­ter­ri­ër, as ge­sel­skap. “Sa­wu­bo­na, het jy se­we o­li­fan­te ge­sien?” vra sy al­mal langs die pad. Hul­le kyk na die blon­de vrou met haar vreem­de ak­sent en swaai­en­de han­de. Dan links met die pad op, regs met die pad af, voor hul­le be­leefd hul kop skud. Nee, hul­le sien nie o­li­fan­te nie.

Tien dae la­ter eers is die o­li­fan­te weer op T­hu­la T­hu­la. Françoi­se en haar oor­le­de man, die be­ken­de be­wa­rings­ge­sin­de La­wren­ce An­tho­ny, se wild­re­ser­vaat na­by Em­pan­ge­ni. Die trop is as pro­bleem­o­li­fan­te ge­brand­merk en as die An­tho­ny’s hul­le nie aan­ge­neem het nie, was hul­le ge­skiet. Om te keer dat hul­le weer die pad vat, waak La­wren­ce drie we­ke lank feit­lik dag en nag by die bo­ma. Sir­kel dit ter­wyl hy vir hul­le sing en stories ver­tel tot hy hees is. Tot een warm mid­dag toe Na­na, die ma­tri­arg, haar slurp deur die hei­ning s­teek en aan sy hand raak. En hy weet hul­le kan vry­ge­laat word, hul­le het hul nu­we tuis­te aan­vaar.

Der­tien jaar la­ter, op Vry­dag­og­gend, 2 Maart 2012, sterf La­wren­ce ty­dens ’n sa­ke­be­soek in Jo­han­nes­burg aan ’n hart­aan­val. Daar­die na­week daag die trop by T­hu­la T­hu­la se hoof­huis op. Rus­te­loos, angs­tig, nie hul ge­wo­ne, be­daar­de self nie. Die laas­te keer toe hul­le ge­waar is, was hul­le ’n goeie twaalf uur daar­van­daan. En pre­sies ’n jaar daar­na doen hul­le dit, on­ver­klaar­baar, wéér. “Iets het in hul kop­pe ge­roer toe my man se hart stop en hul­le het my­le en my­le af­ge­lê om saam met ons te treur, hom te groet, nes hul­le maak as een van hul eie dood­gaan,” skryf Françoi­se in haar boek (saam met Kat­ja Wil­lem­sen), An E­lep­hant In My Kit­chen (Pan Ma­cmil­lan, 2018).

Françoi­se was on­der­be­vel­voer­der op T­hu­la T­hu­la. Nes Fran­kie, die o­li­fant­koei wat na haar ver­noem is, van die trop was. Maar sy én Fran­kie moes al­bei uit­ein­de­lik be­vel oor­neem. Na­na het die trop se lei­sels aan Fran­kie oor­han­dig toe sy b­lind be­gin raak.

En Françoi­se? Baie men­se het ge­dink sy sal te­rug­gaan Frank­ryk toe, haar ge­boor­te­land. Want hoe­wel sy be­trok­ke was by die re­ser­vaat se be­mar­king en dag-tot-dag-be­stuur van huis­ves­ting, het sy bit­ter min van be­wa­ring af ge­weet. Hý was die een in die kol­lig, ty­dens die Irak-oor­log aan die voor­punt om die­re uit die Bag­dad­die­re­tuin te red. Sy ver­hou­ding met die trop pro­bleem­o­li­fan­te het hom die naam “o­li­fant­fluis­te­raar” be­sorg. Dit was in­spi­ra­sie vir ’n Tv-ad­ver­ten­sie, met ak­teur Al­bert Ma­ritz as La­wren­ce. Hy was reeds oor­le­de toe die ad­ver­ten­sie ge­skiet is en Françoi­se se stem met die be­koor­li­ke Fran­se ak­sent is daar­voor ge­bruik.

In dié ma­cho om­ge­wing was La­wren­ce die al­fa-man. Sy die “uit­land­se blon­di­ne wat snaaks praat”. Oor­stro­mings, droog­tes, stro­pers . . . Ma­bu­la, een van die o­li­fan­te, wat die Land Ro­vers op wild­kyk-rit­te jaag. Tot kon­ster­na­sie van die be­soe­kers. Maar op­gee het nie eens by haar op­ge­kom nie. “Hoe kan ek die T­hu­la T­hu­la­droom ag­ter­laat waar­voor ons so hard ge­veg het? Ek het my om­ring met men­se wat die bos ken, toe­ge­wyd en pas­sie­vol is. En leer steeds el­ke dag.”

Deur­set­tings­ver­moë, om tel­kens ná te­rug­slae te­rug te bons . . . dít het sy.

Kort ná La­wren­ce se dood word T­ha­bo, die drie­ja­ri­ge re­nos­ter­kalf, deur stro­pers ge­wond. Dis die eer­ste nood­ge­val son­der haar Lo­lo, soos sy hom ge­noem het. T­ha­bo was eer­ste in hul die­re-“wees­huis”, vol self­ver­troue met nuus­kie­ri­ge o­gies. As gro­ter kalf het hy graag op die dek ge­gaan waar die gas­te ont­byt eet. Teen die re­ëls, ja! Een stamp van sy swa­re ly­fie en ’n ta­fel trek soon­toe . . . Die kos an­der­kant toe. In die bos is hy en die jong re­nos­ter­koei, N­tom­bi, on­af­skeid­baar. Dis dan ook ’n ge­suk­kel om haar van hom af weg te hou so­dat die skiet­plek on­der­soek kan word. Ge­luk­kig net ’n vleis­wond, maar al­mal is daar­na ge­daan.

Dit help Françoi­se eg­ter om die doel van haar le­we son­der La­wren­ce te de­fi­ni­eer: T­hu­la T­hu­la se wild­le­we is weer­loos teen die mens se aan­slag. En die man­tel om hul­le te be­skerm nou ha­re – en ha­re al­leen.

Die re­nos­ters word ge­reeld ont­ho­ring om hul­le min­der aan­trek­lik vir stro­pers te maak. Hul­le het Gps-hals­ban­de, wag­te wat hul­le dag en nag be­waak, daar is ka­me­ras o­ral. “Hul­le is soos

ce­lebs wat deur lyf­wag­te om­ring word!”

Françoi­se was blond, sjiek, ’n Pa­ry­se­naar in murg en been. Die­re nie deel van haar le­we nie. “Daar was klein­tyd een­keer ’n skil­pad in ons tuin. Ek dink am­per ons het ’n kat ge­had . . .” Maar ’n rooi­kop­man met “Suid-a­fri­kaan­se skou­ers” sou dit vir al­tyd ver­an­der. Ty­dens ’n be­soek aan Lon­den in 1987 staan sy voor in die ho­tel se taxi-tou. Sy word ge­vra of sy die taxi met die man aan die ein­de van die tou sal deel, hul­le gaan in die­self­de rig­ting. Sy gee hom ’n kyk en sê nee, ferm. Dit was La­wren­ce.

Ag, dit was bit­ter koud en sy in ’n sleg­te bui, ver­tel sy nou, 31 jaar la­ter.

Toe hul­le la­ter be­gin ge­sels, be­sef sy hoe in­te­res­sant die man is. “Dis mi­nus 17 gra­de, die koud­ste Ja­nu­a­rie in 50 jaar. En jy hoor van ’n son­skyn­land en sy won­der­li­ke men­se . . . voi­là . . . ek dink dit was feit­lik on­mid­del­lik lief­de.”

Sy spot vir hul eer­ste af­spraak vlieg hy 10 000 km Frank­ryk toe. Ti­pies, hy was vrees­loos, im­pul­sief en het niks in sy pad laat staan nie. Op haar eer­ste be­soek aan Suid-a­fri­ka be­soek hul­le ’n vriend se wild­plaas, Win­dy Rid­ge, in Zoe­loe­land. Dáár sou sy die eer­ste keer wil­de die­re sien. Eers ses ka­meel­per­de. “So hoog soos ’n dub­bel­ver­die­ping en met die sta­di­ge, wie­gen­de stap van ’n dan­ser.” En toe re­nos­ters. “Tien jaar la­ter het daar­die ein­ste plek ons s’n ge­word. Ons het dit T­hu­la T­hu­la ge­doop.” Rus, vre­de, har­mo­nie in Zoe­loe.

In die daar­op­vol­gen­de 20 jaar sou A­fri­ka sy stem­pel op dié Fran­se nooi af­druk. Maar ook om­ge­keerd. Sy is lief vir kle­re met dier­mo­tie­we, ’n baad­jie, serp. Was al­tyd, selfs voor sy haar SuidA­fri­ka­ner ont­moet het. Sy het ook nie haar Fran­se flair in die bos ver­loor nie. “My vrien­de ver­tel my al­tyd my bos­styl is mo­di­eus.” Al­tyd on­der haar blad by die huis is Gyp­sy, haar wit, wol­le­ri­ge Mal­te­se poe­del. Want sy loop vin­nig en die hond­jie se kort been­tjies kan nie by­hou nie. Dan raap sy haar op . . .

Françoi­se het by be­ken­de Fran­se sjefs kook­les­se ge­neem en die lod­ge se per­so­neel rol hul oë as sy kre­a­tief in die kom­buis raak. “Wees ge­reed om ’n proef­ko­nyn te wees,” spot sy dan. Een­keer was dit kro­ko­dil­ker­rie met ’n don­ker­sjo­ko­la­de­sous. Sy gee les­se in Me­di­ter­reen­se/fran­se cui­si­ne vir groe­pe van ses en meer.

En ja, daar wás al ’n o­li­fant in daai kom­buis! We­lis­waar ’n klein­tjie, net tien we­ke oud. Tom, die sjef, het haar eer­ste ge­waar. Die din­ge­tjie het van die trop af­ge­dwaal, hoe weet nie­mand nie. O­li­fan­te los nie ’n ba­ba om self reg te kom nie. Ba­ba Tom (só is sy toe ge­noem) is die vo­ri­ge dag saam met die trop aan die an­der kant van die re­ser­vaat op­ge­merk. En moes ki­lo­me­ters ver ge­loop het voor sy by die hoof­huis op­daag, moeg, hon­ger en dors. Daar, in die kom­buis, het hul­le haar melk ge­gee, ver­sig­tig vir te veel fi­sie­ke kon­tak – an­ders ver­werp die trop haar dalk as hul­le her­e­nig word. Die wild­be­waar­ders het in­tus­sen die trop op­ge­spoor en die sto­rie het ’n goeie ein­de: Ma en dog­ter is her­e­nig. ET, die be­kom­mer­de moe­der, het haar da­de­lik met haar slurp na­der ge­hark en on­der haar in­ge­trek. “Waar wás jy?”

“Ba­ba-o­li­fan­te vaar nie goed as hul­le deur men­se ver­sorg word nie. Hul­le het hul ma, die o­li­fan­te se struk­tuur no­dig om te oor­leef.” Sy wéét. In 2004 is ’n pas­ge­bo­re kal­fie, T­hu­la, ge­bo­re. Iets was met haar po­te ver­keerd en sy kon nie reg­op staan nie. Haar uit­ge­put­te ma, Nan­di, het by haar ge­waak, maar dit was net ’n kwes­sie van tyd voor die kal­fie vrek. Dít kon die An­tho­ny’s nie sien ge­beur nie en hul gas­te­ka­mer het die ba­ba­ka­mer ge­word, waar sy dag en nag ver­sorg is. Haar po­te het ster­ker ge­word en kort voor lank het sy uit­bun­dig rond­ge­hol. Françoi­se se ska­du­wee, “meer hond­jie as o­li­fant”. Dit het skyn­baar met haar goed ge­gaan. Maar op vier we­ke is sy skie­lik dood. “Ek was so na aan daar­die din­ge­tjie, ek het nooit heel­te­mal daar­oor ge­kom nie.”

Françoi­se het in­tus­sen haar droom be­waar­heid om ’n sen­trum vir wil­de die­re wat wees is te bou. Die dik­wels ge­trau­ma­ti­seer­de jon­ge­lin­ge word 24 uur van die dag ver­sorg. Met Du­ma, ’n Duit­se her­ders­hond, as on­ge­wo­ne kin­der­op­pas­ser. Só was daar al ’n see­koei­ba­ba C­har­lie, skrik­ke­rig vir wa­ter! Groot vrien­de met ’n wees­re­nos­ter­tjie, Mak­ho­si. So­veel stories . . .

Ver­le­de jaar is die sen­trum deur stro­pers aan­ge­val en twee klein re­nos­ters dood­ge­maak. “Ons het nou te doen met ge­or­ga­ni­seer­de mis­daad, swaar ge­wa­pen­de, ge­vaar­li­ke men­se.”

Maar dan ge­beur daar iets moois en sy kry op­nuut hoop. Sy is trots op die veld­skool wat sy be­gin het, waar jong men­se van die om­ge­wing (en van­oor die he­le wê­reld) kan kom leer oor die na­tuur en be­wa­ring. Ook van stro­ping. En die ge­vol­ge vir hul kin­ders se kin­ders.

La­wren­ce se as is na­by die dam ge­strooi waar hy so­veel ure deur­ge­bring het. Num­za­ne (Me­neer), ’n o­li­fant vir wie hy baie lief was, se be­ne is ook soon­toe ver­skuif. Die trop be­soek die plek ge­reeld, woel hul ge­stor­we ma­ter se be­ne rond.

Hul­le het háár, La­wren­ce se Fran­kie, ook nie ver­geet nie. En die ge­bruik voort­ge­sit om nu­we kal­fies vir haar te kom wys, soos hul­le met hom ge­doen het. Hul­le kom steeds nou en dan, al was daar ge­rui­me tyd nie ba­bas nie om­dat die aan­was deur ge­boor­te­be­per­king be­heer word. T­hu­la T­hu­la het te klein be­gin raak.

Vir haar is daar weer ge­luk, in die arms van Clé­ment “met die sag­te oë”. Hy is ’n Dur­ba­niet, oor­spronk­lik van Mau­ri­ti­us en Frans­spre­kend, soos sy.

La­wren­ce sou trots ge­wees het, want sy na­la­ten­skap gaan voort, sê sy. “En hy ís trots, want sy teen­woor­dig­heid is o­ral op T­hu­la T­hu­la. Sy hart, sy siel is al­tyd met ons.”

La­wren­ce se teen­woor­dig­heid is o­ral op T­hu­la T­hu­la. Sy hart, sy siel is al­tyd met ons Françoi­se

Pan Ma­cmil­lan, 2009, R185

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.