Oer­oue ver­leid­sters

Het jy al moed op­ge­gee met daai dek­sels mooi, dek­sels duur su­per­mark-or­gi­deë wat jou keer op keer ver­lei en dan bin­ne twee maan­de vrek? Só maak ’n mens om Pha­la­e­nop­sis- en Cym­bi­di­um-or­gi­deë ge­luk­kig te hou.

Weg! Platteland - - Orgideë - TEKS COR­NÉ P­RE­TO­RI­US EN AN­DRÉ BEAU­RAIN FO­TO’S KO­SIE JAN­SEN VAN RENS­BURG EN MO­NI­QUE MOUISSIE

Al is or­gi­deë stok­oud, is hul­le bit­ter­lik ver­lei­de­lik en ewe slinks. Jy kan maar sê hul­le is so oud soos die di­no­sou­rus­se, net aan­sien­lik slim­mer. Ter­wyl die di­no­sou­rus­se hul­le laas­te a­sem uit­ge­blaas het, het or­gi­deë een­vou­dig hul­le e­vo­lu­si­o­nê­re flik­kers nóg har­der ge­gooi en hul­le­self on­weer­staan­baar ge­maak vir in­sek­te.

Par­ty spe­sies lyk by­voor­beeld net soos hul­le guns­te­ling-in­sek. Die in­sek­te sien dan die blom­me aan vir fa­mi­lie, en as hul­le gou land vir ’n kui­er­tjie, word hul­le met stuif­meel­kor­rels oor­laai. An­der or­gi­dee­blom­me lyk weer soos die in­sek se vy­and: Die in­sek val dus die “in­drin­ger” her­haal­de­lik aan en help só om die stuif­meel van blom tot blom te ver­sprei. Die slim men­se noem dit “pseudo-an­ta­go­nis­me”.

’n Mens kry ook soor­te wat fan­tas­ties lyk, maar soos vrot vleis ruik (am­per soos par­ty men­se); an­der ruik na sjo­ko­la­de en ka­neel; par­ty boots die geur van die blom­me om hul­le na (om­dat bye meest­al by een blom­soort hou); en nog ’n klomp stel hul­le par­fuum s­legs snags vry wan­neer se­ke­re soor­te mot­te erg be­lus­tig is.

Van­dag is or­gi­deë een van die groot­ste en ge­vor­derd­ste plant­fa­mi­lies: Daar is meer as 25 000 spe­sies, en by­na daag­liks nog word hul­le in la­bo­ra­to­ri­ums ge­kruis en ge­hi­bri­di­seer. Ons het self al ’n paar spe­sies hier op Rie­beek-wes ge­kruis om blom­me te pro­du­seer wat nie­mand nog ge­sien het nie. Voor jy jou oë uit­vee, is jy ver­slaaf. Dis wat or­gi­deë aan jou doen...

Toe­ka se dae

Or­gi­deë het deur die eeue heen nog al­tyd ’n mis­tie­ke, ro­man­tie­se beeld ge­had, en in die Vic­to­ri­aan­se era is ’n land­heer se ryk­dom ge­meet aan die hoe­veel­heid ek­so­tie­se plan­te – spe­si­fiek or­gi­deë – in sy ver­sa­me­ling. Die land­he­re het tui­niers en or­gi­dee­jag­ters aan­ge­stel wat na­mens hul­le na die Nu­we Wê­reld ge­reis het om plan­te te gaan ver­sa­mel wat nie­mand nog ooit ge­sien het nie en dit dan te­rug te bring na Eu­ro­pa en En­ge­land.

Die or­gi­dee­jag­ters was ge­heim­sin­nig en erg me­de­din­gend. Par­ty sou na­dat hul­le ’n nu­we spe­sie in ’n woud ont­dek het, die mees­te plan­te pro­beer ver­wy­der en dan die res van die woud af­brand so­dat nie­mand an­ders dit in die han­de kon kry nie. Tal­le ge­val­le is ook aan­ge­te­ken waar jag­ters ver­moor is om hul­le plan­te te steel. Bin­ne ’n maand na­dat agt or­gi­dee­jag­ters in 1901 na die Fi­lip­py­ne ge­reis het, het vyf van hul­le spoor­loos ver­dwyn, een is met o­lie be­smeer en le­wend aan die brand ge­steek, een is deur ’n tier op­ge­vreet... en een het uit die woud ge­stap met 47 000 Pha­la­e­nop­sis-or­gi­deë!

Op dié ma­nier is mil­joe­ne plan­te ge­stroop, maar 95% daar­van het on­der­weg na Eu­ro­pa op die ske­pe ge­vrek weens die sout lug en win­de. In 1829 het die B­rit dr. Nat­ha­niel Bags­haw Ward (1791-1868) die so­ge­naam­de War­di­an Ca­se ont­werp – ’n glas­boks wat al­ler­weë be­skou word as die voor­gan­ger van die ter­ra­ri­ums en a­kwa­ri­ums wat ons van­dag ken. Die plan­te is toe uit wou­de ge­stroop, da­de­lik in glas­kas­sies ver­se­ël >

en net so op die ske­pe ge­laai. Om­trent 80% het die reis na Eu­ro­pa oor­leef en ’n nu­we era in­ge­lui.

Al hier­die wil­de en won­der­baar­li­ke sto­ries het or­gi­deë nóg meer waar­de­vol en ge­sog ge­maak. Selfs ko­nin­gin Vic­to­ria was ge­boei, maar het ge­voel dit kan s­legs deur mans ver­sa­mel word om­dat die blom­me hopeloos te sen­su­eel en vul­gêr is vir die sko­ner ge­slag. Hier­die eks­klu­sie­we re­pu­ta­sie is ver­der aan­ge­vuur deur die feit dat dit moei­lik is om or­gi­deë van saad te kweek – en dit dan boon­op 4-7 jaar duur voor­dat die plant blom.

SOEK ’N ORGIDEEKLUB Sluit aan by een van die meer as 20 klubs reg oor SuidA­fri­ka wat by die Suid-a­fri­kaan­se Or­gi­dee­ver­e­ni­ging ge­af­fi­li­eer is. Be­soek sa­oc.co.za vir ’n vol­le­di­ge lys.

Só werk dit van­dag

Or­gi­deë word dees­dae in la­bo­ra­to­ri­ums ge­kweek en deur mid­del van weef­sel­kul­tu­re ver­meer­der. Só kan mas­sas van die­self­de plant ge­kweek en ge­kloon word – ge­noeg om selfs in su­per­mark­te te ver­koop.

Selfs al is jy een van daai men­se wat net jou oë hoef te knip om ’n or­gi­dee te laat vrek, bly dit ’n be­ter be­leg­ging as ’n bos blom­me wat hoog­stens twee we­ke hou voor jy ein­dig met ver­lep­te ge­drog­te en ’n vaas vol stink wa­ter. Die mees­te or­gi­dee­soor­te sal jou twee maan­de lank met blom­me be­loon – daar is selfs ’n Den­dro­bi­um-soort wat agt maan­de lank blom!

Tog is dit glad nie so moei­lik as wat jy dink om ’n or­gi­dee weer en weer te laat blom nie. Groot­skaal­se suk­ses wag op jou as jy weet waar in die na­tuur die plan­te voor­kom en as jy dié groei­toe­stan­de by jou huis na­boots.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.