Die 12 be­gin­sels van per­ma­kul­tuur

Weg! Platteland - - Permakultuur -

Per­ma­kul­tuur be­rus op 12 ont­werp­be­gin­sels wat vol­gens jou om­ge­wing, kli­maats­toe­stan­de en be­skik­ba­re hulp­bron­ne toe­ge­pas word. Ko­bus K­rit­zin­ger ver­dui­de­lik hoe hul­le dit by Pi­car­di Pla­ce se per­ma­kul­tuur­tuin toe­ge­pas het.

1 Waar­ne­ming en wis­sel­wer­king “As jy op ’n dorps­erf of k­lein­hoe­we in­trek, is jy ge­neig om al­les plat te stoot en om te dol­we en dan voor te be­gin. In die pro­ses ver­woes jy waar­de­vol­le hulp­bron­ne en die ha­bi­tat van ge­ves­tig­de bond­ge­no­te. Let op wat­ter plan­te, die­re en vo­ëls in jou om­ge­wing flo­reer – die we­li­ge wil­de­mos­terd in die win­ger­de om Pi­car­di Pla­ce was vir ons ’n aan­dui­ding dat an­der le­de van die kool­fa­mi­lie ook van die grond en kli­maat sal hou.” 2 Ver­sa­mel en berg e­ner­gie Dit lê op­ge­sluit in na­tuur­li­ke bron­ne soos die son, wind, wa­ter, grond en plan­te­groei, maar ook in die ken­nis van die ge­meen­skap. “Wa­ter wat oor ’n land­skap vloei, hou by­voor­beeld e­nor­me hoe­veel­he­de e­ner­gie in. As ons re­ën­wa­ter op die hoog­ste moont­li­ke punt op­vang en berg in ’n kon­toer­sloot of dam, kan ons daar­die e­ner­gie sta­dig en be­heers oor die he­le ter­rein aan­wend pleks daar­van dat dit bin­ne ’n half­uur af­loop en e­ro­sie ver­oor­saak.” 3 Pro­du­seer ’n op­brengs “Die hoof­doel van per­ma­kul­tuur is om kos te pro­du­seer. In jong stel­sels sal jy af en toe ’n blou­tjie loop – be­gin met mak­li­ke, re­la­tief pes­vrye ge­son­de kos soos blaar­slaai, kruie, spi­na­sie en sel­de­ry.” 4 Pas self­re­gu­le­ring toe en aan­vaar te­rug­voer “Fo­kus daar­op om eers ’n klein stuk­kie grond (eer­der as jou he­le tuin op een slag) vrug­baar te kry. Só kan jy jou hulp­bron­ne kon­sen­treer om ’n ryk kul­tuur van mi­kro- en

an­der or­ga­nis­mes te ves­tig en dit daar­na na an­der de­le ver­sprei.” 5 Be­waar en be­nut bron­ne Her­nu­ba­re bron­ne is goud werd. “In die win­ter slaan hier o­ral mas­sas ys­ter­kruid op. Men­se kan dit eet, en die hoen­ders is gaan­de daar­oor. Ons los dit tot­dat dit ’n lek­ker bos­sie vorm en pluk dit dan net bo die grond af so­dat dit weer kan uit­loop.” 6 Moe­nie af­val pro­du­seer nie ­“Dank­sy die hoen­ders en erd­wurm­plaas word geen or­ga­nie­se af­val ver­mors nie. Wan­neer jy ’n nu­we e­le­ment in­kor­po­reer, moet jy se­ker wees die stel­sel kan in dié e­le­ment se be­hoef­tes voor­sien en dat al die pro­duk­te daar­van óf deur men­se óf die res van die stel­sel op­ge­neem kan word.” 7 Eers ont­werp, dan de­tail “Maak jou tuin­plan eers op pa­pier klaar en be­gin dit dan sta­dig maar se­ker im­ple­men­teer. Ves­tig eers e­le­men­te wat die grond bou en gron­de­ko­lo­gie be­vor­der. Be­gin dan met staat­ma­ker­plan­te wat sal help om die grond ver­der te bou en ’n nis help skep vir e­le­men­te wat ons oor die al­ge­meen as meer pro­duk­tief be­skou – soos vo­ëls en erd­wurms.” 8 In­te­greer eer­der as i­so­leer “Maak hoen­ders met be­hulp van ’n hoen­der­trek­ker deel van die tuin eer­der as om hul­le een­kant te hou. Só het hul­le toe­gang tot groen voer, en met hul­le ge­skrop help hul­le om or­ga­nie­se ma­te­ri­aal wat maan­de sou neem om af te breek, bin­ne dae weer deel te maak van die grond.” 9 Klein en sta­di­ge ver­an­de­rin­ge “’n Mens is ge­neig om die eind­pro­duk in jou ag­ter­kop te sien en dan so vin­nig as moont­lik daar te pro­beer uit­kom. Die na­tuur werk an­ders. Ont­hou, die “per­ma” in “per­ma­kul­tuur” be­te­ken per­ma­nent. Die stel­sels waar­van ons praat, sal sei­soen ná sei­soen ry­ker en meer di­vers raak – mits dit na­tuur­lik reg ont­werp en be­stuur word. Die na­tuur jaag al­tyd ’n e­we­wig na en sal e­ni­ge wan­ba­lans pro­beer her­stel.” 10 Be­nut en be­waar di­ver­si­teit “Om groen­te in rye te plant is soos om ’n mens al­leen in die woes­tyn te sit. Jy moet ’n nis skep vir jou groen­te, ’n ha­bi­tat waar vo­ëls, erd­wurms en voor­de­li­ge in­sek­te ook ge­luk­kig is. Die na­tuur is ge­ïn­te­res­seerd in pro­duk­ti­wi­teit, nie in net­heid nie.” 11 Be­nut en be­waar g­rens­ge­bie­de “Waar twee e­ko­stel­sels by­me­kaar­kom in die na­tuur – soos op ’n ri­vier­oe­wer of waar ’n vlei­land in die see loop – is daar gro­ter bi­o­di­ver­si­teit om­dat die ge­bied die voor­de­le van al­bei stel­sels ge­niet. Deur meer g­rens­ge­bie­de in jou tuin te skep, by­voor­beeld met ’n krui­e­s­pi­raal, skep jy meer mi­kro­kli­ma­te waar­in ’n gro­ter ver­skei­den­heid plan­te kan groei wat meer vo­ëls en in­sek­vre­ten­de die­re lok.” 12 Be­nut en re­a­geer kre­a­tief op ver­an­de­ring “Na­ma­te jou stel­sel meer vol­was­se raak, sal jy ag­ter­kom ver­an­de­ring is die e­nig­ste kon­stan­te. Mi­kro­kli­ma­te ver­an­der by­voor­beeld soos plan­te gro­ter raak. Dis be­lang­rik om el­ke pro­bleem of ver­an­de­ring as die op­los­sing vir ’n an­der pro­bleem te pro­beer sien. Jy het by­voor­beeld nie ’n slak­pro­bleem nie, eer­der te min een­de.”

Die web­werf deep­green­per­ma­cul­tu­re.com ver­dui­de­lik dié be­gin­sels met be­hulp van sket­se en di­a­gram­me. Klik op

die “Prin­ci­ples”-bal­kie.

Ge­off La­w­ton, wat as Mol­li­son se op­vol­ger be­skou word, be­skryf per­ma­kul­tuur as “die ont­werp van pro­duk­tie­we landbou-e­ko­stel­sels met die­self­de di­ver­si­teit, sta­bi­li­teit en skop­krag as na­tuur­li­ke e­ko­stel­sels”. Kort­om: ’n vol­hou­ba­re ma­nier om ons te voor­sien van kos, e­ner­gie en ’n plek om ons skoe­ne uit te skop.

Maar dis ook ’n grond­vlak­be­we­ging van in­di­vi­due en or­ga­ni­sa­sies wat saam­stem oor drie be­gin­sels: “ca­re of the earth”, “ca­re for pe­op­le” en “fair share”.

Wat kan jý doen?

Per­ma­kul­tuur is al deur die B­rit­se per­ma­kul­tuur­ken­ner Mi­ke Fein­gold be­skryf as ’n “re­vo­lu­sie ver­mom as tuin­maak”, en die toe­pas­sing daar­van het meer vertakkings as ’n ou ak­ker­boom. “Maar dit is nié bloot ’n an­der naam vir or­ga­nie­se tuin­maak nie,” sê Ko­bus, wat van­jaar weer skool­hou, maar nog een keer per maand ’n ba­sie­se in­lei­ding tot per­ma­kul­tuur aan­bied op Ku­ru­ma, ’n an­der plaas in die dis­trik.

“Kom­buis­tui­ne is maar één van ve­le e­le­men­te bin­ne ’n gro­ter per­ma­kul­tuur­stel­sel. Met per­ma­kul­tuur pro­beer jy die na­tuur na­boots deur nis­se vir so­veel as moont­li­ke e­le­men­te te skep. Jy doen dit deur wis­sel­wer­king aan te moe­dig en deur mid­del van sin­vol­le ont­werp hoogs pro­duk­tie­we e­ko­stel­sels te skep wat ryk is aan di­ver­si­teit en le­we.”

Tog is dit juis in kom­buis­tui­ne en ge­meen­skap­s­tui­ne – selfs in pot­te op ’n bal­kon – waar Jan Al­le­man die moue kan op­rol en ’n daad­werk­li­ke by­drae kan le­wer om ’n groe­ner, ge­son­der toe­koms te ver­se­ker. Of soos Mol­li­son in sy boek Per­ma­cul­tu­re –A De­sig­ners’ Ma­nu­al skryf: “The gre­a­test chan­ge we need to ma­ke is from con­sump­ti­on to pro­ducti­on, e­ven if on a small sca­le, in our own gar­dens. If on­ly 10% of us do this, the­re is e­nough for e­ver­yo­ne.”

“Ge­son­de, na­tuur­li­ke kos is nie ver­on­der­stel om iets te wees waar­voor ons moet be­taal nie,” sê Ko­bus.

Ja­co stem saam. “Dit is lek­ker om nie van ’n su­per­mark af­hank­lik te wees vir jou kos nie, om er­fe­nis­groen­te te kweek wat jy nie op die win­kel­rak­ke sal raak­loop nie, en om er­fe­nis­saad uit te ruil met an­der tui­niers.” Ja­co on­der­steun die “fair share”-be­gin­sel van per­ma­kul­tuur wat be­hels dat jy met an­der deel as jy te veel van iets het. Wat hier­by aan­sluit, is die am­per ou­wê­reld­se be­gin­sel van >

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.