En­tre­pre­neurs

Die vry­loop­hoen­der­be­dryf is g’n mak­li­ke sto­rie nie – vra maar dié K­wazu­lu-na­tal­se ei­er- en braai­kui­ken­boe­re

Weg! Platteland - - Inhoud - TEKS RO­BYN JOU­BERT FO­TO’S BRON­WYN CHELIUS

Dis ’n son­der­lin­ge er­va­ring om op Hig­hveld, ’n plaas in K­wazu­lu-na­tal se Dar­gle­­val­lei, deur 2 500 roes­bruin hen­ne om­ring te word. Hul­le is nuus­kie­rig, drom om jou saam en pik-pik na jou ste­wels.

Maar dis hul­le vol­ron­de keel­klan­ke wat jou sin­tuie ver­swelg. Die stem­me smelt saam tot ’n see van moe­der­li­ke kloe­ke en kek­kels, en kort voor lank voeg jy on­we­tend jou stem by hul­le s’n.

G’n won­der Vic­ky en Craig A­li­son gaan sit dik­wels aan die ein­de van ’n moei­li­ke dag by hul­le span hen­ne nie. ’n Aan­ha­ling uit Win­nie the Pooh wat in die toi­let van hul­le gras­dak­plaas­huis hang, vat die to­neel­tjie mooi saam: “So­meti­mes I sits and thinks, and so­meti­mes I just sits.”

Maar by Hig­hveld Eggs is daar nie veel tyd om net rond te sit nie. Hul­le vry­loop­ei­er-on­der­ne­ming gaan van krag tot krag, en die pro­duk­sie en aan­vraag is kop aan kop. “Ons groot­ste uit­da­ging is om by te hou met die aan­vraag. Ons ei­ers word in die og­gend ge­lê en is teen mid­dag­e­te af­ge­stof en ver­pak. En mô­re is hul­le in die su­per­mark­te,” sê Craig.

Ter­wyl hul­le die be­sig­heid op­bou, maak Craig en Vic­ky ook vir An­gus (7), Tessa (6) en Mol­ly (4) groot – son­der die “hulp” van te­le­vi­sie. “Ons het ag­ter­ge­kom ons sit saans voor die TV pleks daar­van om met me­kaar te ge­sels. Toe raak ons van die ding ont­slae. Nou speel ons kaart en ge­niet ’n glas wyn. En ons kom vroe­ër in die bed,” glim­lag Vic­ky.

Die plan broei uit

Craig se ou­ers, To­ny en Ca­rol, het die plaas van 100 ha in 1995 ge­koop, en ne­ge jaar lank was dit ’n na­week­weg­breek­plek. “Ek wou nog al­tyd be­hoor­lik boer,” sê Craig, wat ’n B.SC. (A­gric.) ag­ter sy naam het en in B­rit­tan­je en plaas­lik op sui­wel­pla­se ge­werk het voor­dat hy in 2004 Hig­hveld toe ge­trek het.

Aan­vank­lik het die jong eg­paar ek­so- tie­se vo­ëls ge­teel, maar in 2009 kom­mer­si­ë­le boer­de­ry aan­ge­durf. Hul­le het be­sluit om pluim­vee te pro­beer om­dat dit ’n kom­mo­di­teit is wat die mees­te men­se ge­bruik: hoen­ders en/of ei­ers. >

Om­dat daar reeds braaihoender- en eierboere in die om­ge­wing was, het hul­le be­sluit om hul­le te on­der­skei deur die vry­loop-rig­ting in te slaan.

Hig­hveld Eggs het klein be­gin met 400 lê­hen­ne wat bin­ne vyf jaar aan­ge­groei het tot 10 000. Tans is hul­le be­sig met uit­brei­dings van R2,5 mil­joen wat die ka­pa­si­teit van hul­le vyf lê­sku­re van 190 m2 teen die ein­de van die jaar sal op­stoot tot 380 m2. Dit sal hul­le in staat stel om die ge­tal hen­ne per lê­skuur te ver­hoog van 2 500 tot 5 000 – met pro­duk­sie wat sal op­skiet van 6 500 ei­ers per dag tot 20 000. So­doen­de sal hul­le die lang wag­lys kli­ën­te kan help.

Maar dis ook waar dit sal ein­dig. “Ons kan nie mee­ding met die groot kom­mer­si­ë­le eierboere nie, maar dis ook nie ons oog­merk nie. As ons ver­der uit­brei, loop ons die ge­vaar dat ons nie meer ons le­wen­styl kan ge­niet nie,” sê Vic­ky.

‘Ons is die e­nig­ste ver­skaf­fer van vry­loop­ei­ers in die groep. Die an­der boe­re be­skou ons as die “hip­pies”.’

Die A­li­sons het eers hul­le ei­ers on­der hul­le eie han­dels­naam ver­sprei, maar ag­ter­ge­kom ’n ge­ak­kre­di­teer­de ver­pak­kings­aan­leg is te veel­ei­send. Hul­le ei­ers word nou ver­sprei deur Mid­lands Eggs, ’n ver­pak­kings­maat­skap­py wat 144 000 ei­ers per dag ver­pak en voor­raad aan plaas­li­ke su­per­mark­te, re­stau­ran­te, bak­ke­rye en bed-en-ont­byt­plek­ke ver­skaf.

“Ons is die e­nig­ste ver­skaf­fer van vry­loop­ei­ers in die groep. Die an­der boe­re be­skou ons as die ‘hip­pies’ – as ons u­ni­forms vir ons 12 werk­ne­mers gaan koop, wil hul­le weet of ons dit gaan knoop-en­doop,” lag Vic­ky.

’n Do­syn vry­loop­ei­ers kos skaars R2,50 meer as bat­te­ry-ei­ers. “Vir ver­brui­kers is ’n ei­er net ’n ei­er, en daar­om wil ons nie ons pry­se so hoog maak dat ons nie meer ’n mark het nie,” sê Craig.

Vic­ky en Craig hou een keer per jaar ’n ope dag – dan moe­dig hul­le klan­te aan om te kom kyk hoe ’n mens op die e­tie­se, “free-ran­ge” ma­nier boer. Een van hul­le lo­ja­le klan­te is die sjef Jackie Ca­me­ron, wat on­langs as hoof­sjef by Hartford Hou­se be­dank en die Jackie Ca­me­ron School of Food and Wi­ne op Hil­ton be­gin het. Sy bring haar eer­ste­jaars Hig­hveld toe as deel van hul­le “farm to fork”-op­lei­ding.

“Al is dit fan­tas­ties om te kan sê ek on­der­steun net plaas­li­ke pro­du­sen­te, gaan dit uit­ein­de­lik al­les oor smaak. Ek wil net die bes­te pro­duk­te ge­bruik. En dis hoe­kom ek Hig­hveld on­der­steun,” ver­dui­de­lik Jackie. “Dit is ook baie be­lang­rik dat my stu­den­te tyd deur­bring by ver­skaf­fers. Hul­le moet weet wat ’n vry­loop­ei­er an­ders maak. Hig­hveld se hoen­ders lei reg­tig ’n fan­tas­tie­se, ge­son­de le­we, met veld, sonskyn en ’n groot ge­skrop.”

Craig en Vic­ky A­li­son van Hig­hveld Eggs by

hul­le kin­ders, An­gus, Mol­ly en Tessa.

1 Hig­hveld pro­du­seer tans 6 500 van dié goue nom­mers per dag. 2 An­gus en Mol­ly spog met ’n paar Hy-li­ne Bro­wns – die A­li­sons se keu­se van hoen­der. 3 Tessa help graag haar pa op die plaas. 4 Die pro­duk­sie­si­klus be­gin met die aan­koop van dag oue kui­kens. 5 Joseph M­tung en M­du­du­zi Zon­di maak die ei­ers skoon voor hul­le dit ver­pak. Teen mid­dag­e­te is van­og­gend se ei­ers reg om koers te kies win­kels toe.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.