Fo­to-es­say Lig, lag, le­we... die Uil­huis soos ge­sien deur Sam R­ein­ders se lens

Miss He­len se wê­reld van glas en van lig

Weg! Platteland - - Inhoud - samr­ein­ders.com samr­ein­ders@gmail.com

Die fo­to­joer­na­lis Sam R­ein­ders het ’n nu­we blik op die be­to­we­ren­de Uil­huis op Nieu-bet­hes­da ge­kry toe sy gaan fo­to’s neem het vir die her­uit­rei­king van An­ne Graaff se boek oor die woon-en-werk­plek van die i­ko­nie­se kuns­te­naar He­len Mar­tins.

Dans in die don­ker

Hoe­wel die Uil­huis ’n mens be­dags om­boul, kry dit saans éint­lik le­we. Maar dié er­va­ring is min men­se be­sko­re om­dat die mu­seum net deur die dag oop is vir die pu­bliek. Ter­wyl ek ker­se aan­ge­steek het om dié fo­to te neem, kon ek nie help om te won­der of Miss He­len, soos sy op die dorp be­kend staan, nie nog een keer sou wou kyk hoe die kers­lig in die glas­skerf­be­dek­te pla­fon dans en teen die spie­ëls weer­kaats word nie. Dui­sen­de men­se kom drentel el­ke jaar deur dié huis en tuin vol ver­ras­sings – iets wat ge­lei het tot ’n op­bloei in die piep­klein dor­pie se toe­ris­me, met die vrug­te wat ge­pluk word deur die tal­le gas­te­hui­se, kof­fie­win­kels, re­stau­ran­te en kuns­ga­le­rye. Ek dink dít sou Miss He­len laat glim­lag, al was sy ook ’n klui­se­naar en in haar­self ge­keer. >

In die he­mel­ruim bo Nieu-bet­hes­da is nog ’n tit­sel blou te be­speur. Rond­om my staan hon­der­de ker­se en lam­pe wat lig kaats oor ’n tuin vol se­ment­beel­de: meer­min­ne, ui­le, soe­pel ly­we wat ag­ter­oor buig en op­kyk na die maan. Maar die lig staan nie stil nie; dit dans oor die beel­de, glin­ster in die bont glas­sker­we. Dis te­ge­ly­ker­tyd be­to­we­rend en on­heil­spel­lend...

Hier­die huis het be­hoort aan He­len Mar­tins, of Miss He­len, soos sy op die dorp ge­noem word. Sy was ’n kuns­te­naar wat om­trent net so om­stre­de was as wat sy bril­jant en mis­te­ri­eus en fan­tas­ties was. Die Uil­huis wat sy na­ge­laat het, is ’n in­spi­re­ren­de, kleur­ry­ke, sim­bo­liek­ry­ke, aan­gry­pen­de en spits­von­di­ge plek. Hier’s hon­der­de beel­de – her­ders en pel­grims, meer­min­ne en Mo­na Li­sas. En, na­tuur­lik, ’n he­le paar ui­le. Kitsch is te sien in ka­ra­va­ne ka­me­le; pi­ra­mi­des staan nef­fens wind­pom­pe, se­ment­ska­pe en ’n Boed­dha-beeld, al­les nog pre­sies soos die dag in 1976 toe die tyd vir Miss He­len gaan stil­staan het.

Die Uil­huis is ’n plek waar dit mak­li­ker is om te voel as om te sien. Woor­de skiet ver te kort. Die glin­ste­ring van fyn- ge­maal­de glas, lig wat deur die ge­verf­de glas stroom en op die spie­ëls dans, die spel van ska­du­wees en weer­kaat­sings teen se­ment maak ’n slen­ter­stap om die huis ’n in­spi­re­ren­de, by­na psi­ge­de­lie­se er­va­ring. Voeg daar­by He­len Mar­tins se by­na tas­ba­re teen­woor­dig­heid. Jy kry skoon hoen­der­vleis.

Ek het vroe­ër van­jaar ’n paar dae tus­sen die beel­de deur­ge­bring om fo­to’s te neem vir die her­uit­ga­we van An­ne Graaff se boek oor die Uil­huis wat la­ter van­jaar ver­skyn. In dié dae sou ek vir ’n uur of twee op ’n slag in die huis wees; lan­ger as dit was net te oor­wel­di­gend. Maar el­ke keer as ek te­rug­ge­kom het, het ek ’n nu­we hoek ge­sien, ’n nu­we beeld, ’n nu­we voor­werp. Dit was soos ’n skat­te­jag!

Wat vir my die plek so spe­si­aal maak, is die feit dat Miss He­len nie ’n op­ge­lei­de kuns­te­naar was nie. Sy het die ne­de­rig­ste goed tot haar be­skik­king ge­bruik om haar kuns te maak: se­ment en an­der men­se se weg­gooi­goed. Sy het haar vi­sie en dro­me ge­stal­te ge­gee deur die ge­bruik van me­taal, glas (fyn­ge­maal met ou kof­fie­meu­le) en grys se­ment wat ons van­dag so mak­lik toe­verf.

Die kon­ser­wa­tie­we ge­meen­skap wat haar om­ring het, het nie mooi ge­weet wat om te dink van die “mal” vrou in hul­le mid­de nie. As ek my oë toe­maak, síén ek om­trent hoe men­se ag­ter hul­le hand fluis­ter, won­der wat ag­ter haar voor­deur aan­gaan. (Be­soe­kers was skaars, en haar bes­te vrien­din het ’n spe­si­fie­ke klop ge­had...)

Tog was haar “mal­heid” bloot ’n on­blus­ba­re lus vir die le­we met ’n tik­kie skug­ter­heid daar­by. In ’n brief aan ’n vrien­din skryf sy: “Now, dar­ling, as you get ol­der, you re­a­li­se that dying isn’t the pro­blem... Li­ving is the pro­blem. That is why you ha­ve got to li­ve it well and to the full. My a­go­ny would be to ‘li­ve dying’ wit­hout being a­ble to work.” Woor­de uit The Ru­báiyát of O­mar

K­hayyám wat uit me­taal ge­kerf en teen die Uil­huis se hei­ning vas­ge­sit is, lui: “Ah, fill the Cup – w­hat boots it to re­pe­at. How ti­me is slip­ping un­der­ne­ath our Feet: Un­born TO-MORROW, and de­ad YESTERDAY, Why fret a­bout them if TODAY be sweet.”

FO­TOES­SAY

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.