Wat is die bes­te brand­hout?

Weg! Platteland - - Volhoubare Verhitting -

Bloe­kom (Eu­ca­lyp­tus-spe­sies) Brand­tyd 5/5 Om­ge­wings­vrien­de­li­ke in­sa­me­ling 5/5

Die ver­skil­len­de bloe­kom­spe­sies het saam om­trent al el­ke na­tuur­li­ke ha­bi­tat in­ge­neem. Die mees­te soor­te het dig­te hout wat lank brand – puik vir ver­hit­ting – maar moet wel lank uit­droog na­dat dit in stuk­ke ge­kap is (min­stens ’n jaar). On­ge­luk­kig word dié wa­ter­slur­pers nog dik­wels aan­ge­plant vir bos­bou. Iro­nies ge­noeg is baie bloe­kom­wou­de op pla­se (waar dit glad nie oor­neem nie) dees­dae in die vi­sier van in­drin­ger­pro­jek­te, ter­wyl dit meer sin sou maak om dit vir plaas­li­ke vuur­maak­hout­pro­duk­sie te ge­bruik deur mid­del van stom­ploot­be­gin­sels: Die bo­me word af­ge­saag en ge­los om weer uit te loop.

Den­ne­hout ( tal­le Pi­nus-spe­sies) Brand­tyd 2/5 Om­ge­wings­vrien­de­li­ke in­sa­me­ling 5/5

Die­self­de spe­sies wat so be­lang­rik is vir bos­bou, neem ook na­tuur­li­ke fyn­bos en gras­veld in, ver­plaas in­heem­se plan­te, droog ri­vie­re op en skep ’n groot veld­brandri­si­ko. Hoe­wel den­ne­hout sel­de as vuur­ maak­hout ver­koop word om­dat dit ’n re­pu­ta­sie het as ’n min­der dig­te hout wat skoor­ste­ne vuil­smeer, is goed ver­ou­der­de den­ne­hout ver­al van waar­de as dit saam met an­der hout ge­bruik word. Droë den­ne­hout maak groot, hel­der vlam­me. Dit sal nie so lank brand soos die­self­de vo­lu­me har­de­hout nie, maar werk uit­ste­kend om ’n vuur aan die gang te kry en sal ’n ver­trek in ’n jap­trap ver­hit, ver­al as jy dit meng met hout wat nie so mak­lik brand nie. (Jy sal dalk wel jou sto­fie se lug­vloei la­er moet stel as met har­de­hout.)

JOU BUURT SE BO­ME

E­ni­ge boom wat ge­saag of ge­snoei moet word, is ’n po­ten­si­ë­le bron van vuurmaakhout. En­gel­se eik en an­der Eu­ro­pe­se har­de­hout is ge­woon­lik die bes­te op­sie – die grein loop reg­uit, dis mak­lik om te kap, plus dit het ’n hoë digt­heid en brand lank. Ont­hou, moet nooit be­skerm­de bo­me son­der die no­di­ge per­mit af­kap nie!

BOSINDRINGERS

Die in­drin­ging en ver­dig­ting van plaas­li­ke in­heem­se bo­me in gras­ag­ti­ge ge­bie­de waar eens oop sa­van­ne was, is ’n na­re ne­we­ef­fek van ver­an­de­ren­de grond­be­stuur en ver­hoog­de at­mos­fe­rie­se CO . We­ten­skap­li­kes is nog nie 2 hon­derd per­sent se­ker wat dit ver­oor­saak nie, maar die ver­skyn­sel is ’n werk­lik­heid: Groot de­le van Sui­der­a­fri­ka wat eens op ’n tyd pro­duk­tie­we wei­ding of i­ko­nie­se wild­be­stem­mings was, het in dig­te do­ring­ruig­tes ve­ran­der.

Die ver­lies aan bi­o­di­ver­si­teit en pro­duk­sie is voor die hand lig­gend, maar die ska­de aan e­ko­stel­sels kan veel sub­tie­ler wees om­dat ver­an­de­rings oer­oue grond kool­stof voor­raad af­breek op ma­nie­re wat die voor­de­le van die kool­stof­ber­ging in sul­ke ruig­tes kan oor­tref.

Die vol­ge­houe uit­wis­sing van in­heem­se bosindringers is ’n be­lang­ri­ke bron van vol­hou­ba­re bi­o­mas­sa, maar om­dat geen be­dryfs­be­heer lig­gaam ’n o­gie hier­oor hou nie, is dit moei­lik om te weet of hout af­koms­tig is van veld wat be­hoor­lik be­stuur word.

Bo­sin­drin­ger­hout, ver­al dié wat van Na­mi­bië of Botswa­na kom, is waar­skyn­lik be­hoor­lik ge­saag en ook in ’n droë om­ge­wing ge­sta­pel om uit te droog voor­dat dit na Suid­a­fri­ka ge­stuur is. Al het die hout wel ’n swaar kool­stof­voet­spoor om­dat dit so ver moes reis, is dit nie­te­min ’n goeie keu­se as jy nie se­ker is of jou plaas­li­ke op­sies kurk­droog is of as jy nie plek het om jou eie hout vir min­stens ses maan­de te berg voor jy dit ge­bruik nie.

Hout van ’n aan­tal in­heem­se bo­me – ver­al in­heem­se do­ring­bo­me (voor­heen

A­ca­ci­as, nou heel ver­war­rend tot Va­chel­lia en Se­ne­ga­lia her­doop), mo­pa­nie en ter­mi­na­lia kan heel moont­lik af­koms­tig wees van wet­ti­ge op­rui­mings pro­jek­te. Hout van bos­en an­der in­drin­gers word bai­e­keer ver­koop as “Na­mi­bi­an hard­wood”, maar ál meer han­de­laars i­den­ti­fi­seer dit nou. Die twee soor­te in­heem­se vuur­hout op die oor­kant­ste blad­sy is wyd be­skik­baar en ook vei­li­ge keu­ses in ter­me van volhoubaarheid.

Se­kel­bos (Di­chro­sta­chys ci­ne­rea) Brand­tyd 5/5 Om­ge­wings­vrien­de­li­ke in­sa­me­ling 4/5

Dié bos­ag­ti­ge do­ring­boom is wel in­heems, maar ook een van die erg­ste bosindringers. Die bo­me wat af­ge­kap word, is ge­woon­lik klein en die hout sal dik­wels dun stuk­ke be­vat wat nie eens deur­ge­kap is nie. Nie­te­min maak dit ’n fan­tas­tie­se vuur wat lank hit­te af­gee. Om­dat daar meer bas is, kan dit sorg dat daar dalk meer as is as ge­woon­lik.

Mo­pa­nie (Co­lop­hosper­mum mo­pa­ne) Brand­tyd 5/5 Om­ge­wings­vrien­de­li­ke in­sa­me­ling 4/5

Hier­die is een van die vies­lik­ste bosindringers, maar ek voel jam­mer vir die een wat dit moet saag. Dis am­per so hard soos ys­ter met dig­te don­ker­rooi hout in die mid­del. Mo­pa­nie maak fan­tas­tie­se ko­le vir braai en sal ook jou kag­gel lank warm hou. for­mal­de­hied en po­li­si­klie­se a­ro­ma­tie­se kool­wa­ter­stof (PAH’S). Ver­al fyn par­ti­kels met ’n deur­snee van min­der as 2,5 mi­kro­me­ter (PM2.5) is hoogs ska­de­lik. Aus­tra­lie­se na­vor­sing toon selfs die heel bes­te hi­per­teg­no­lo­gie­se skoon­brand­hout­oon­de stel bin­ne 10 uur tot PM2.5 vry – so­veel soos ’n die­sel­mo­tor in ’n he­le jaar!

Be­te­ken dit ons moe­nie ons hui­se met hout ver­hit nie? In ste­de­li­ke ge­bie­de is dit waar­skyn­lik on­ver­ant­woor­de­lik, maar op die plat­te­land waar hui­se nie so dig op­me­kaar staan nie en vry­stel­lings nie ge­kon­sen­treer is nie, maak dit sin. In Suid­a­fri­ka plaas die re­a­lis­tie­se al­ter­na­tief vir die ge­bruik van her­nu­ba­re hout gro­ter druk op fos­siel­brand­stof­krag­sta­sies – wat nie net by­dra tot aard­ver­war­ming nie, maar ook die be­soe­de­ling in ie­mand an­ders se ag­ter­plaas laat be­land. Hout van op­rui­mings­pro­jek­te sal an­der­sins op ’n hoop ge­gooi en aan die brand ge­steek word – dik­wels in min­der guns­ti­ge toe­stan­de om lug­be­soe­de­ling te be­perk. >

Doen die ba­sie­se din­ge reg

Só kan jy hout so skoon, vei­lig en vol­hou­baar as moont­lik ge­bruik:

Ge­bruik slegs kurk­droë hout

Suid­a­fri­ka­ners is al am­per ge­woond aan win­kel­hout wat spoeg en spat en bol­le rook af­gee. Die heel be­lang­rik­ste is eintlik om se­ker te maak jou hout is kurk­ho­ring­droog. Hout wat on­langs ge­saag is, kan 60% of meer vog be­vat, en tot dit klei­ner ge­kap en on­der­dak ge­droog is, sal die vog­in­houd hoog bly. In die ge­val van baie dig­te, nat hout­soor­te soos bloe­kom kan dit tot ’n jaar neem om be­hoor­lik uit te droog – selfs al is die stuk­ke klei­ner ge­kap.

In ’n vuur slurp hout­vog e­ner­gie op na­ma­te dit in stoom ve­ran­der, en die stoom on­der­druk weer die ver­bran­ding van ont­vlam­ba­re gas­se wat deur die hout af­ge­gee word. In ’n doel­tref­fen­de mo­der­ne stoof keer stoom se­kon­dê­re ver­bran­ding en dit ver­stop ook die ka­ta­li­sa­tors. Só neem die hit­te­pro­duk­sie met tot 50% af en dit pro­du­seer koel skoor­steen­uit­laat­stow­we wat vol wa­ter en on­ver­bran­de gas­se en deel­tjies is.

Nat, dig­te rook is nie net ’n be­soe­de­ling­nag­mer­rie nie – dit gaan sta­di­ger deur die skoor­steen, kon­den­seer daar en ver­oor­saak ’n dik kre­o­soot­neer­slag wat die skoor­steen weg­vreet en die le­we van me­taal­py­pe en ­skoor­ste­ne ver­kort. Kre­o­soot en roet wat nie ge­reeld skoon­ge­maak word nie, kan ook vu­re in die skoor­steen ver­oor­saak.

Droë hout sal die mi­ni­mum sig­ba­re rook af­gee wan­neer die vuur eers be­hoor­lik aan die gang is. Om­dat die plaas­li­ke be­dryf nie ge­re­gu­leer word nie en hout­vog­me­ters nie ge­re­de­lik be­skik­baar is nie, is dit baie moei­lik om vas te stel of die hout wat jy ge­koop het, lank ge­noeg ge­rus het om reg­tig kurk­droog te wees. In die ge­val van hout wat in plas­tiek­sak­ke ver­koop word, is e­ni­ge kon­den­sa­sie ’n baie sleg­te te­ken. Dis moei­lik om te be­paal of hout min­der as 20% vog be­vat deur net daar­na te kyk. Die mak­lik­ste ma­nier om vas te stel of dit ho­pe­loos te nat is vir vuur­maak is om twee stuk­ke teen me­kaar te kap. Nat hout sal ’n dow­we plof­gluid maak, ter­wyl droë hout ’n hol, am­per mu­si­ka­le klank af­gee soos ’n ma­rim­ba wat nie mooi ge­stem is nie. Die bes­te raad is om jou hout lank voor die tyd te koop en dit vir ’n jaar bo die grond te laat droog op ’n plek waar dit nie kan nat­re­ën nie.

Ge­bruik ’n doel­tref­fen­de, toe se­kon­dê­re ver­bran­ding stoof

Groot, oop kag­gels en vuur­her­de met hout wat ge­sel­lig knet­ter, sorg dalk vir mooi fo­to’s, maar s­tuur die mees­te hit­te weg deur die skoor­steen. Nóg er­ger: Hul­le kan tot 30 keer meer ska­de­li­ke stow­we in die bin­nens­hui­se lug vry­stel as ’n mo­der­ne stoof. Ten­sy jy net so kort wil leef soos ’n klein­boer in die Mid­del­eeue, moet jy eer­der nie dié ou­tyd­se me­to­des ge­reeld ge­bruik nie.

S­to­we wat skoon brand, is glad nie goed­koop nie, maar dit is im­mers ’n lang­ter­myn­be­leg­ging ter wil­le van doel­tref­fend­heid, ge­mak, ge­sond­heid en vei­lig­heid. Vry­staan­de s­to­we én kag­ge­l­in­set­sels is te koop, maar bly weg van die goed­koop me­taal­hout­sto­we by jou plaas­li­ke ys­ter­wa­re­win­kel. ’n Goeie stoof spog met ge­so­fis­ti­keer­de vuur­ki­si­so­la­sie en goeie lug­vloei wat warm, skoon ver­bran­ding ver­se­ker, én dit moet ’n se­kon­dê­re­ver­bran­dings­een­heid hê wat die ek­stra hit­te van on­ver­bran­de gas­se en deel­tjies ont­trek en keer dat dit as be­soe­de­len­de stow­we vry­ge­stel word. Goeie ma­te­ri­aal en vak­man­skap ver­min­der die ri­si­ko van be­soe­de­ling en keer dat rook of kool­stof­mon­ok­sied in die bin­nens­hui­se lug vry­ge­stel word.

’n Mo­der­ne stoof hoef nie soos ’n ruim­te­skip te lyk nie en tra­di­si­o­ne­le ont­wer­pe is ook be­skik­baar. On­ge­luk­kig is ’n ven­ster aan die voor­kant geen aan­dui­ding van die ge­hal­te of doel­tref­fend­heid óf hoe skoon die ver­bran­dings­pro­ses plaas­vind nie. Soek ’n mo­del wat aan die jong­ste A­me­ri­kaan­se EPA­OF Eu­ro­pe­se vry­stel­ling­stan­daar­de vol­doen of wat ten min­ste vry­stel­ling­en doel­tref­fend­heid­sy­fers aan­dui wat jy kan ver­ge­lyk. Die sleg­te nuus, ver­al met die swak rand, is dat dit ge­woon­lik net die peperduur Eu­ro­pe­se en S­kan­di­na­wie­se ver­vaar­di­gers is wat hier­aan vol­doen – en selfs hul­le maak goed­ko­per, min­der skoon mo­del­le om uit te voer.

‘Maak se­ker of hout te nat is deur twee stuk­ke teen me­kaar te kap. Nat hout sal ’n dow­we plof­ge­luid maak, ter­wyl droë hout ’n hol, am­per mu­si­ka­le klank af­gee soos ’n ma­rim­ba wat nie mooi ge­stem is nie.’

In­stal­la­sie en die skoor­steen

’n Skoor­steen is die en­jin wat po­si­tie­we lug­vloei deur ’n kag­gel aan­dryf. ’n Me­taal­pyp of skoor­steen wat op ’n war­mer bin­ne­muur na­by die hoog­ste punt van die dak ge­ïn­stal­leer is, is nie net doel­tref­fen­der wat hit­te­vry­stel­ling in die huis be­tref nie, maar sorg dat die lug sterk trek so­dat jy die vuur mak­lik kan aan­steek en geen rook uit­lek nie.

Dit maak dus nie saak hoe goed of duur jou stoof is nie, want as ’n skoor­steen of me­taal­kag­gel­pyp op ’n bui­te­muur ge­ïn­stal­leer is, sal die mees­te hit­te bui­te die huis ver­sprei word. Ver­der gaan jy suk­kel om die vuur aan te steek, én dit gaan ’n klomp rook af­gee.

Deur jou stoof of kag­gel teen ’n bak- steen­bin­ne­muur te plaas sal hit­te­doel­tref­fend­heid dra­ma­ties ver­be­ter om­dat die bin­ne­mu­re ver­hit word en dan oor baie ure die hit­te weer in die huis uit­straal. Gaan na wood­he­at.org vir ’n prak­tie­se gids oor die in­stal­la­sie van s­to­we en skoor­ste­ne. Dit is on­ont­beer­lik as jy dit oor­weeg om ’n stoof aan te skaf – én vir ar­gi­tek­te en in­stal­leer­ders wat sel­de funk­sie bo ge­mak stel.

Steek die vuur reg aan

Baie van die bol­le rook aan die be­gin kan ver­my word in­dien jy die vuur reg aan­steek. Be­gin met baie op­ge­from­mel­de koe­rant­pa­pier en ’n bie­tjie fyn en me­di­um vuur­maak­hout­jies. Sit nog op­ge­from­mel­de koe­rant­pa­pier bo-op. Maak se­ker die hoof­lug­vloei-o­pe­ning is heel­te­mal oop. Steek die boon­ste koe­rant­pa­pier eer­ste aan – dit ver­hit die skoor­steen en skep da­de­lik lug­vloei. Wan­neer die vuur­maak­hout­jies eers vlam­vat, kan jy gro­ter stuk­ke hout bo-op be­gin pak.

Die doel­tref­fend­ste, skoon­ste s­to­we ge­bruik se­kon­dê­re ver­bran­ding, maar dit is net moont­lik met goeie lug­vloei. Par­ty toe s­to­we, ver­al dié son­der se­kon­dê­re ver­bran­ding, stel jou in staat om die lug­vloei baie laag te stel om ’n sta­di­ge, smeu­len­de vuur te ver­se­ker. Par­ty men­se dink dis baie doel­tref­fend, maar van­uit ’n vry­stel­lings- en hit­te­oog­punt is pre­sies die teen­oor­ge­stel­de waar. Hoe­wel die vuur lan­ger sal brand, sal die hit­te-een­he­de uit die­self­de hoe­veel­heid sta­dig­bran­den­de hout om­trent 30-40% min­der wees as die hit­te wat ’n se­kon­dê­re­ver­bran­ding­stoof sal vry­stel, plus die deel­tjie­be­soe­de­ling gaan 20-30 keer meer wees. Selfs min­der ge­so­fis­ti­keer­de s­to­we sal be­ter ver­bran­ding ver­se­ker en meer hit­te en baie min­der rook vry­stel as jy dit ma­tig warm laat brand. ’n Vuur wat sta­dig brand of smeul, los mas­sas kre­o­soot in die skoor­steen, wat dan meer ge­reeld skoon­ge­maak moet word en ook die ri­si­ko op skoor­steen­bran­de ver­hoog. Deur ’n vuur weer té warm te laat brand gaan net ver­oor­saak dat ’n he­le klomp hit­te ver­lo­re gaan.

Moet ook nooit ’n vuur­maak­plek oor­laai nie: Jy gaan meer be­soe­de­ling en min­der hit­te uit el­ke stuk hout kry. Maak eer­der ’n ge­mid­del­de vuur en voeg nog een of twee stuk­ke by wan­neer die vlam­me am­per weg is en die ko­le hel­der gloei. Die bes­te is dus ’n vuur wat nie te klein of te groot of te koud of te warm is nie – ’n ge­mid­del­de vuur wat brand, is ’n skoner, meer doel­tref­fen­de vuur.

’n Ka­meel­do­ring, die i­ko­nie­se do­ring­boom van die Ka­la­ha­ri.

Eu­ro­pe­se eik

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.