TOE & NOU

Weg! - - Inhoud - Bron­ne S­tel­len­bosch Drie Eeue (die Stads­raad van S­tel­len­bosch, 1979), Co­lo­ni­al Hou­ses of South A­fri­ca (Gra­ham Vi­ney, 1987) en S­tel­len­bosch (A­li­ce Mer­tens, 1966)

Li­ber­tas, S­tel­len­bosch, 246 jaar la­ter

A­dam Tas is in 1668 in Am­ster­dam ge­bo­re en het as ’n 29-ja­ri­ge Vry­bur­ger na die Kaap ge­kom. Hy word ’n se­kre­ta­ris op sy oom Hen­ning H­ü­sing se plaas Meer­lust ’n ent bui­te S­tel­len­bosch.

Teen dié tyd was daar al so­wat 100 pla­sies in dié dis­trik. Een hier­van was Li­ber­tas, ’n stuk grond van 44 morg (37 hek­taar) aan die voet van die Pa­pe­gaai­berg, wat eers aan Jan Cor­ne­lisz (ook be­kend as Jan Bom­bam) be­hoort het en in 1692 deur Hans Jur­gen G­rim­pe oor­ge­koop is. Toe G­rim­pe ’n paar jaar la­ter oor­le­de is, het A­dam Tas met sy we­du­wee, E­li­sa­beth van Bra­kel, ge­trou en so­doen­de ook die grond be­kom.

Dit was ’n paar jaar na­dat Willem A­dri­aan van der Stel die goe­wer­neur­skap by sy pa, Si­mon, oor­ge­neem het – ’n mags­po­si­sie wat hy gou mis­bruik het. Die ho­ër amp­te­na­re van die V.O.C. het al­mal pla­se be­sit en baan­tjies vir boe­ties was aan die or­de van die dag: Teen 1705 het ’n der­de van al die pla­se in dié nu­we “ko­lo­nie” aan 20 amp­te­na­re be­hoort – hul­le kon wyn, groen­te, vleis en graan op gro­ter skaal as die Vry­bur­gers ver­bou.

Die amp­te­na­re het die Vry­bur­gers se in­kom­ste toe­ne­mend ge­wurg deur die Kom­pan­jie-af­set­punt te on­der­skep. Van der Stel het sy hand fi­naal oor­speel toe hy die vleis- en wyn­pag­te van Vry­bur­gers (on­der wie A­dam Tas se oom Hen­ning) weg­ge­vat en dié kon­trak­te aan sy vrien­de toe­ge­ken het. Tas (wel ter ta­le en “de be­kwaam­ste ter pen­ne”) het na­mens die Vry­bur­gers ’n klag­staat op­ge­stel. Dit is deur 63 Vry­bur­gers on­der­te­ken en na die He­re Se­wen­tien in Am­ster­dam ge­stuur.

Van der Stel was woe­dend! Die 63 mans is ver­hoor, en par­ty na Ne­der­land ver­ban. Tas is ’n veel straw­wer von­nis op­ge­lê: Hy moes 13 maan­de en 17 dae in die Kas­teel se Don­ker Gat (’n kel­der son­der e­ni­ge lig) sit, tot­dat die He­re Se­wen­tien op 16 A­pril 1707 vir Van der Stel en ’n paar van sy mak­kers uit hul­le pos ont­hef het.

Ná sy vry­la­ting is Tas te­rug huis toe, en hoe­wel sy plaas reeds “Li­ber­tas” ge­heet het, was die woord­spe­ling se­ker­lik nie ver­lo­re op dié be­le­se boer nie. Sy vrou is in 1714 oor­le­de, waar­na Tas in 1717 met Jo­han­na Koe­val ge­trou het. Hy self is in Ju­nie 1722 oor­le­de en hier­na het Li­ber­tas aan Wou­ter de Vos be­hoort voor­dat die Roux-fa­mi­lie se­we ge­slag­te lank daar ge­boer het. Die Bla­ke-fa­mi­lie het dit in 1934 be­kom. Tans boer Chris­to Bla­ke hier. Sy ma, Y­von­ne, be­woon se­dert 1956 die ou he­re­huis.

– Sophia van Taak

LANK IN DIE LAND. Die da­tum op die Li­ber­tas-he­re­huis se ge­wel (1771) dui daar­op dat die voor­aan­sig van die huis by­kans ’n hal­we eeu na­dat A­dam Tas hier ge­woon het, her­bou is. ’n Groot deel van die ou plaas­huis is eg­ter nog die oor­spronk­li­ke struk­tuur, waar­van die mu­re tot 24 duim (61 cm) dik is!

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.