De mens heeft zijn maxi­ma­le Aard­man­tel slok­te enorm stuk van le­vens­duur reeds be­reikt Eur­azië en In­dia op

Times of Suriname - - WETENSCHAP -

Al ja­ren op rij stijgt de maxi­ma­le le­vens­duur van de mens. Maar dat houdt een keer op, na­tuur­lijk. En wel nu. Het be­te­kent dat de ge­mid­del­de maxi­ma­le le­vens­duur blijft ste­ken op 115 jaar. We­ten­schap­pers van het Albert Ein­stein Col­le­ge of Me­di­ci­ne trek­ken die con­clu­sie in het blad Na­tu­re. Ze ba­se­ren zich op ge­ge­vens uit de Hu­man Mor­ta­li­ty Da­ta­ba­se. De­ze da­ta­ba­se be­vat ge­ge­vens (waar­on­der sterf­te­cij­fers) van meer dan veer­tig lan­den.

Uit de ge­ge­vens blijkt dat de le­vens­ver­wach­ting al ja­ren­lang stijgt. Het deel van elk ge­boor­te­co­hort (dat wil zeggen: een groep men­sen die al­le­maal in het­zelf­de jaar ge­bo­ren zijn) dat een ho­ge leef­tijd be­reikt (ze­ven­tig jaar of ou­der) neemt al sinds 1900 met elk ka­len­der­jaar toe.

Steeds meer men­sen wor­den dus ze­ven­tig jaar of ou­der. Maar het aan­tal men­sen dat ou­der wordt dan 100, is niet heel sterk toe­ge­no­men. “De­ze ont­dek­king wijst er­op dat de men­se­lij­ke le­vens­duur een li­miet heeft,” stelt on­der­zoe­ker Jan Vijg.

Vijg en col­le­ga’s ver­ken­den dat idee ver­der door zich over de In­ter­na­ti­o­nal Da­ta­ba­se on Lon­ge­vi­ty te bui­gen. Ze richt­ten zich op men­sen die tus­sen 1968 en 2006 110 jaar of ou­der waren ge­wor­den. De leef­tijd waar­op men­sen uit de­ze groep stier­ven, steeg snel tus­sen de ja­ren ze­ven­tig en het be­gin van de ja­ren ne­gen­tig, maar daar­na niet meer. Op­nieuw sug­ge­reer­de het dat de men­se­lij­ke le­vens­duur een li­miet kent. En die li­miet heb­ben we er­gens rond 1997 reeds be­reikt, zo stel­len de on­der­zoe­kers.

En wat is die maxi­ma­le le­vens­duur dan pre­cies? Ook dat kun­nen de on­der­zoe­kers uit de be­stu­deer­de ge­ge­vens af­lei­den. De ge­mid­del­de maxi­ma­le le­vens­duur van de mens is 115 jaar (uit­zon­de­rin­gen zo­als de 122-ja­ri­ge Je­an­ne Cal­ment daar­ge­la­ten). Daar­naast be­re­ke­nen ze dat een leef­tijd van 125 jaar de ab­so­lu­te li­miet is als we het over de le­vens­duur van de mens heb­ben. Dat be­te­kent dat de kans dat in een ge­ge­ven jaar er­gens op de we­reld een 125-ja­ri­ge te vin­den is, klei­ner is dan 1 op 10.000. “De­mo­gra­fen en bi­o­lo­gen heb­ben be­toogd dat er geen re­den is om te den­ken dat de stij­ging van de le­vens­ver­wach­ting snel ten ein­de komt”, ver­telt Vijg. “Maar on­ze ge­ge­vens sug­ge­re­ren sterk dat dit al ge­beurd is en wel in de ja­ren ne­gen­tig (…) Voor­uit­gang in de strijd te­gen in­fec­tie- en chro­ni­sche ziek­ten kan een boost geven aan de ge­mid­del­de le­vens­duur, maar niet aan de maxi­ma­le le­vens­duur.”

Moe­ten we het idee van 200 jaar oud wor­den dan echt la­ten va­ren? Vijg houdt een slag om de arm. “Hoe­wel het denk­baar is dat er the­ra­peu­ti­sche door­bra­ken ko­men die de men­se­lij­ke le­vens­duur over de be­re­ken­de li­miet til­len, zul­len zul­ke voor­uit­gan­gen de ve­le ge­ne­ti­sche va­ri­an­ten die blijk­baar sa­men de men­se­lij­ke le­vens­duur be­pa­len, moe­ten zien te over­wel­di­gen.”

(Scien­ti­as) On­ge­veer de helft van de oor­spron­ke­lij­ke mas­sa van Eur­azië en In­dia ver­dween meer dan 60 mil­joen jaar ge­le­den in de aar­de. Zo’n zes­tig mil­joen jaar ge­le­den be­gon de bot­sing tus­sen Eur­azië en In­dia. De bot­sing – die nog steeds voort­duurt – re­sul­teer­de in de Hi­ma­laya. We­ten­schap­pers van de uni­ver­si­teit van Chi­ca­go heb­ben nu met on­ge­ken­de nauw­keu­rig­heid be­paald hoe groot de land­mas­sa voor en na de­ze bot­sing was. Om daar meer over te kun­nen zeggen, hiel­den ze zich on­der meer be­zig met een re­con­struc­tie van de po­si­ties die pla­ten in het verleden had­den. En de con­clu­sie liegt er niet om. “We ont­dek­ten dat de helft van de mas­sa die er 60 mil­joen jaar ge­le­den was, van­daag de dag ver­dwe­nen is”, ver­telt on­der­zoe­ker Mi­que­la In­galls. Maar waar is die enor­me land­mas­sa ge­ble­ven? De on­der­zoe­kers gin­gen al­le mo­ge­lijk­he­den na en kun­nen maar één con­clu­sie trek­ken. Het mis­sen­de stuk aard­korst moet in de aard­man­tel ver­dwe­nen zijn. En dat is iets wat ei­gen­lijk on­mo­ge­lijk werd ge­acht.

Tijd voor een klein les­je aard­rijks­kun­de. De aard­korst be­staat uit een aan­tal pla­ten: con­ti­nen­ta­le en oce­a­ni­sche pla­ten. De­ze pla­ten be­we­gen zich (lang­zaam) op de aard­man­tel voort. Wan­neer twee tek­to­ni­sche pla­ten op el­kaar bot­sen, moet er een­tje wij­ken. Als een con­ti­nen­ta­le plaat op een oce­a­ni­sche plaat stuit, duikt de oce­a­ni­sche plaat – die een gro­te­re dicht­heid heeft – on­der de aard­plaat. Het deel van de oce­a­ni­sche plaat dat on­der de aard­plaat duikt, be­landt in de aard­man­tel en mengt zich met het ma­te­ri­aal al­daar. An­ders wordt het als twee con­ti­nen­ta­le pla­ten – zo­als Eur­azië en In­dia – op el­kaar bot­sen. De dicht­heid van con­ti­nen­ta­le pla­ten is klei­ner. Dus wan­neer een con­ti­nen­ta­le plaat in de man­tel be­landt, wordt de­ze – vol­gens de hui­di­ge the­o­rie­ën – weer om­hoog ge­duwd. Ver­ge­lijk het met een strand­bal die je on­der wa­ter pro­beert te duwen: dat lukt niet, de bal wipt al­tijd weer om­hoog. “We leer­den dat de con­ti­nen­ta­le korst blijft drij­ven en niet af kan da­len in de man­tel”, stelt In­galls. Maar Eur­azië en In­dia ver­tel­len ons nu dat het wel kan.

“We heb­ben sig­ni­fi­can­te stuk­ken korst die ver­dwe­nen zijn en de eni­ge plek waar ze naar­toe konden, is de man­tel,” stelt on­der­zoe­ker Da­vid Row­ley. “Ge­dacht werd dat de man­tel en de korst maar heel be­perkt de in­ter­ac­tie met el­kaar aan­gaan. Maar dit on­der­zoek sug­ge­reert dat dit – in be­paal­de om­stan­dig­he­den – niet klopt.” Het on­der­zoek geeft meer in­zicht in eer­de­re vraag­stuk­ken. Zo bren­gen vul­ka­nen wel eens ele­men­ten zo­als lood en ura­ni­um mee uit de man­tel. De­ze ele­men­ten ko­men re­la­tief veel­vul­dig voor in de aard­korst, maar zijn vrij schaars in de man­tel. Nu blijkt dat gro­te stuk­ken con­ti­nen­ta­le korst zich toch met ma­te­ri­aal in de man­tel kun­nen ver­men­gen, is dat mys­te­rie op­ge­lost. “Als we de bot­sing tus­sen In­dia-Azië zien als een voort­du­rend pro­ces in de ge­schie­de­nis van de aar­de, dan heb­ben ele­men­ten uit de con­ti­nen­ta­le korst zich voort­du­rend ge­mengd met de man­tel”, stelt Row­ley.

(Scien­ti­as)

Newspapers in Dutch

Newspapers from Suriname

© PressReader. All rights reserved.