Te­lo­me­ren van rel­mui­zen groei­en als ze ou­der wor­den

Times of Suriname - - WETENSCHAP -

Bij men­sen neemt de leng­te van te­lo­me­ren af naar­ma­te ze ou­der wor­den. Maar bij de rel­muis is het net an­ders­om. Te­lo­me­ren zijn een soort kap­jes aan het ein­de van chro­mo­so­men. Die te­lo­me­ren be­scher­men de chro­mo­so­men, maar wor­den el­ke keer als een cel zich deelt, kor­ter. Op een ge­ge­ven mo­ment zijn de te­lo­me­ren zo kort dat een cel zich niet meer kan de­len, ver­ou­dert en sterft. En dat leidt dan weer tot al­ler­lei ou­der­doms­kwa­len.

Dat kor­ter wor­den van de te­lo­me­ren is een uni­ver­seel pro­bleem: heel veel soor­ten heb­ben er – naar­ma­te in­di­vi­du­en ou­der wor­den – mee te ma­ken. Maar de rel­muis niet, zo blijkt nu uit een nieuw en zeer ver­ras­send on­der­zoek. Bij de­ze mui­zen neemt de leng­te van de te­lo­me­ren in de eer­ste helft van hun le­ven af. Maar in de twee­de helft van hun le­ven be­gint de leng­te van de te­lo­me­ren weer toe te ne­men. Dat is te le­zen in het blad Scien­ti­fic Re­ports.

On­der­zoe­kers be­stu­deer­den wil­de rel­mui­zen in een bos in Oos­ten­rijk. Ge­du­ren­de drie jaar ver­za­mel­den ze re­gel­ma­tig wat DNA van de die­ren om te ana­ly­se­ren. “We ont­dek­ten dat de te­lo­me­ren bij jon­ge­re die­ren kor­ter wer­den, maar de leng­te er­van nam toe zo­dra de mui­zen zes jaar of ou­der wa­ren,” ver­telt on­der­zoe­ker Franz Hoelzl. “Daar komt nog eens bij dat de snel­heid waar­mee te­lo­me­ren lan­ger wer­den, toe­nam naar­ma­te de mui­zen ou­der wer­den.”

En die lan­ge­re te­lo­me­ren re­sul­te­ren ook echt in een lan­ge­re le­vens­duur. Zo kun­nen rel­mui­zen wel der­tien jaar oud wor­den. Dat is voor een klein knaag­dier zo­als de rel­muis een Met­husa­lem-ach­ti­ge leef­tijd, zo be­na­drukt Hoelzl. “De­ze ex­tre­me le­vens­duur houdt vrij­wel ze­ker ver­band met het feit dat ze in staat zijn om hun te­lo­me­ren te ver­jon­gen.”

Uit het on­der­zoek blijkt ver­der dat de leng­te van te­lo­me­ren al­leen ver­band hield met de leef­tijd: de leng­te nam af bij jon­ge die­ren en nam toe on­der ou­de­re die­ren. “De leng­te van de te­lo­me­ren werd niet be­ïn­vloed door de tijd van het jaar, ge­slacht, li­chaams­ge­wicht of voort­plan­tings­ac­ti­vi­tei­ten.” Wel viel het de on­der­zoe­kers op dat rel­mui­zen op ho­ge­re leef­tijd een gro­te­re kans heb­ben op na­ge­slacht. Het kan erop wij­zen dat de rel­mui­zen hun te­lo­me­ren ver­len­gen om ze voor te be­rei­den op de voort­plan­ting. Zo­wel een zwan­ger­schap als het voe­den van de jon­gen kan na­me­lijk re­sul­te­ren in oxi­da­tie­ve stress – een fac­tor die leidt tot kor­te­re te­lo­me­ren. Mo­ge­lijk be­scher­men de die­ren hun ge­noom te­gen oxi­da­tie­ve stress door op la­te­re leef­tijd – wan­neer ze ook een gro­te­re kans heb­ben om va­der en moe­der te wor­den – de te­lo­me­ren in leng­te te la­ten toe­ne­men.

Het on­der­zoek maakt de rel­muis in ie­der ge­val ont­zet­tend in­te­res­sant. De kans is dan ook groot dat de muis zich de ko­men­de tijd in toe­ne­men­de aan­dacht van we­ten­schap­pers mag ver­heu­gen. En het on­der­zoek naar de muis kan wel eens im­pli­ca­ties heb­ben voor de ver­ou­de­ring van men­sen, een soort die met steeds kor­ter wor­den­de te­lo­me­ren kampt en nog geen ma­nier heeft ge­von­den om de­ze te ver­jon­gen.

(Scien­ti­as/foto: Bio Stan­dups)

Newspapers in Dutch

Newspapers from Suriname

© PressReader. All rights reserved.