So is die le­we Die plat­te­land­se le­we is glad glad nie so i­dil­lies soos wat stads­ja­pies dink nie, skryf Tom Ea­ton

Me­ni­ge s­tads­ja­pie wil plat­te­land toe vlug ag­ter een of an­der i­dil­lie­se droom aan. Maar sta­dig oor die klip­pe, maan Tom Ea­ton, want dis nie al­tyd wat jy ver­wag nie.

Weg! Platteland - - Voorblad -

Vir stads­men­se het die woord “plat­te­land” by­na ma­gie­se be­te­ke­nis. Sê dit hard­op en hul­le is skie­lik in ver­voe­ring oor ’n kot­hui­sie ie­wers, met ’n tuin, dam­me­tjie en rook wat by die skoor­steen uit­d­war­rel. Ie­wers doer ver...

Maar waar doer ver? Ja, dié dag­ droom kom son­der aan­wy­sings, en “die plat­te­land” is eer­der ’n leef­wy­se as ’n spe­si­fie­ke plek. Dis juis die leef­wy­se waar­van ste­de­lin­ge droom.

Vir par­ty stads­ja­pies is die plat­te­land ’n plek waar tak­haar-klein­vee som­mer by jou kom­buis in­stap op soek na kos. Maar dít kan net so­wel ’n be­skry­wing wees van tie­ners in é­ni­ge kom­buis – dus is dit dalk nié die bes­te de­fi­ni­sie van die plat­te­land nie. An­der voel weer jy’s in die plat­te­land wan­neer die win­kels net goed aan­hou wat jy nie in die ys­kas hoef te bê­re nie. Soos ge­geur­de mel­kies, of plaas­lik ver­vaar­dig­de knof­fel­po­lo­nie met ’n naam soos Laug­hing Ot­ter (wat

tien teen een ook reg­te ot­ter be­vat).

Die wa­re toets is die tyd­skrif­rak by die pe­trol­sta­sie. Ek gee nie om hoe­veel ge­roes­te Peugot 404-wrak­ke jy op pad in don­gas sien lê het nie: In­dien die tyd­skrif­voor­blaaie En­gels op het, dan is jy nog ie­wers in die voor­ste­de.

Nee, al wat saak maak, is twéé tyd­skrif­te: Land­bou­week­blad en ’n ou 1986-kopie van G­rens­veg­ter. Wan­neer die tyd­skrif­rak net dié t­wee pu­bli­ka­sies uit­stal, dan moet jy weet – jy’s nou in die hart van die plat­te­land.

Dis min of meer op dié punt waar die mees­te ste­de­lin­ge – ver­al as hul­le En­gels is – wil te­rug­vlug stad toe. Dis nor­maal om so te voel, ge­sond selfs, want dis eint­lik aak­lig om in die plat­te­land te bly. Die mens weet dit al mil­len­nia. Dui­sen­de jaar ge­le­de het ons al­mal op die plat­te­land ge­bly, bloot om­dat daar nie ste­de was nie. Maar toe maak ons ste­de en trek ter­stond soon­toe.

Die mees­te men­se wat van­dag in die plat­te­land woon, wil nie daar bly nie. Hul­le droom van ne­on­lig­te, malls, ver­keers­kno­pe, e­lek­trie­se hei­nings, su­per­mark­te – al die won­ders van So­dom ­en Go­mor­ra.

Maar vir ’n s­tads­ja­pie met ge­noeg tyd en geld op han­de is die ein­ste din­ge wat plat­te­lan­ders so teis­ter, lou­te­re ple­sier. Die plat­te­lan­der sien een­saam­heid, leë win­kel­rak­ke en goed wat nie werk nie. Die s­tads­ja­pie sien al die oop ruim­te; ’n ont­vlug­ting van die ma­te­ri­ë­le; en ’n sta­di­ger, na­tuur­li­ker le­wens­rit­me. Daar­om bly par­ty dap­per ste­de­lin­ge ag­ter. Kort voor lank kruip die plat­te­land in hul­le are in nes wil­ger­wor­tels sta­dig maar se­ker deur die mod­der­skerm van ’n ver­ge­te S­tu­de­ba­ker-wrak in ’n sloot stoot.

Stads­ja­pies kan eg­ter nooit vol­ko­me plat­te­lan­ders word nie. Die plat­te­land ver­wel­kom die stad se ver­sto­te­ling, maar aan­ge­no­me kin­ders sal hul­le bly, en niks meer nie.

Op die plat­te­land is dit be­lang­rik om bloed te wees – fa­mi­lie. Jy moes al in die dor­re grond ge­bloei het om werk­lik hier te hoort. Al is dit dan nou net daai keer toe jy een aand – le­lik ge­suie – jou hak op ’n glas­skerf van ’n 7-Up-bot­tel ge­sny het.

Ly­ding is be­lang­rik in die plat­te­land. Ly­ding ver­leen ge­loof­waar­dig­heid aan jou fa­mi­lie­stam­boek. Ie­wers moes ’n ou­ma­groot­jie voor ’n B­rit­se vuur-

‘Ly­ding is be­lang­rik in die plat­te­land... Ie­wers moes ’n ou­ma­groot­jie voor ’n B­rit­se vuur­pe­lo­ton ge­sneu­wel het, of ’n ou­pa on­der die ge­na­de­lo­se po­te van ’n vol­struis, óf jy moes ten min­ste da­rem ’n vin­ger af­ge­staan het aan die er­ge ryp van ’96.’

pe­lo­ton ge­sneu­wel het, of ’n ou­pa on­der die ge­na­de­lo­se po­te van ’n vol­struis, óf jy moes ten min­ste da­rem ’n vin­ger af­ge­staan het aan die er­ge ryp van ’96. Die eer­ste kat knyp in die dub­bel­ka­juit ag­ter die stad­saal ná ’n e­pie­se aand van lang­arm­sok­kie – ja, dít ver­leen ook diep­te aan jou plat­te­land­se s­tam­boek.

Een van die plat­te­land se ge­wil­de mi­tes – soos ons stad­sou­ens dit glo – is dat die men­se sout van die aar­de is. Ek het nog nooit daai uit­druk­king ver­staan nie. As jy te veel sout in die grond gooi, gaan jou oes mos mis­luk, of hoe?

Tog is daar sou­te­ri­ge men­se op die plat­te­land, en ’n paar pe­per­kor­rels ook. Daar’s die ryk en die arm, die gaaf en die grou. Krap ’n bie­tjie die heil­sa­me ver­nis met jou vin­ger­na­el af en jy sal die mens­dom se ry­ke ver­skei­den­heid in die plat­te­land se dor­pies ont­dek. Moe­der­hen­ne woon langs klein­dorp­se kroeks, a­ma­teur-po­li­ti­ci preek aan do­we ore in die kroeg, bin­ne­ka­mer­dig­ters kyk op na die stom ster­re.

Die ou­er gar­de, ver­lo­re in die nos­tal­gie van ’n ver­dwe­ne era, skud die kop wan­neer die jon­ges die plaas ver­laat vir die dorp, en dan die dorp vir die stad.

Nie al­mal in klein dor­pies en plaas­dis­trik­te is eg­ter so in­te­res­sant en ek­sen­triek nie. Hier’s net so­veel ver­ve­li­ge men­se as op e­ni­ge an­der plek. Soos die win­ke­lier wat jou oor as ’t wa­re af­kou met die sto­rie van sy bes­te vriend se eg­skei­ding, tot­dat jy uit­ein­de­lik ’n na­ge­maak­te C­hi­ne­se S­wit­ser­se mes by hom koop en in jou bo­been steek net om ’n re­de te kry om te ver­kas.

Of die har­mans­drup-boer wat jou vir t­wee uur be­sig hou met die ver­skil­le tus­sen die 1974 Mer­ce­des S-klas en die 1975 Mer­ce­des S-klas...

Daar’s nie baie geld op die plat­te­land nie, maar ge­sels bly ge­luk­kig al­tyd gra­tis. Dis dalk hoe­kom die men­se so baie klets, en ver­al hoe­kom hul­le so baie skin­der. Hier waar le­wens so in­een­ge­stren­gel is soos die t­wee taai vin­gers van koek­sis­ters, is ge­sels die stroop wat al­les saam­snoer.

Op die plat­te­land ver­sprei ’n skin­der­sto­rie soos ’n weg­hol­veld­brand. By­voor­beeld: Dis Sa­ter­dag­og­gend-kerk­mark op die dorps­plein. Die do­mi­nee se vrou laat val haar pak­kie sne­sies. Die dis­trik se groot hoen­der­boer buk om dit op te tel, en gee dit met ’n glim­lag te­rug. Me­vrou Do­mi­nee glim­lag te­rug. Hul­le han­de raak lig­gies aan me­kaar.

En dan, voor die ver­sier­sui­ker op Weduwee Fou­rie se wor­tel­koek be­gin hard word, be­gin die ge­skin­der. Voor jy kan sê ek-het-nog-al­tyd-ge­dink-daai­hoen­der­boer-het-d­wa­len­de-oë, weet al­mal dat ar­me Do­mi­nee nou in die kerk­kan­toor skuil om van sy wan­kel­ri­ge hu­we­lik te ont­vlug en dat hy sy ge­meen­te moe­dig in die oë pro­beer kyk ter­wyl sy vrou en die haan van ’n hoen­der­man in hel­der dag­lig by me­kaar vlerk­sleep...

Ge­luk­kig hang kwa­de ge­voe­lens ook nie vrees­lik lank op die plat­te­land rond nie. Plat­te­lan­ders ver­staan die ty­de­lik­heid van din­ge – soos dak­ke, lei­vo­re, skok­bre­kers, én vals ge­rug­te en skin­der­sto­ries.

Die le­we gaan aan op die plat­te­land, voor­waarts deur die vol­gen­de knel­len­de droog­te, die ry­ke oes wat daar­op sal volg, die vol­gen­de skin­der­skan­daal – al­les is so voor­spel­baar as die sooi­brand wat jy gaan kry as jy daai vier­de skaap­tjop vir ont­byt weg­pak.

So was dit nog al­tyd op die plat­te­land, en so sal dit bly.

Wel, ten min­ste tot daar nie meer Laug­hing Ot­ter-po­lo­nie be­skik­baar is ­­by die Hy­per-sa­ve-o-rama in Kerk­straat nie.

Dáár­na kan e­nig­iets ge­beur.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.