Bannawag : 2020-10-16

Contents : 27 : 25

Contents

Idiay China, ar-aramatenda ti muras a para iti wind erosion. Daytoy ‘tay panagregga­ay ti daga gapu iti napalaus a kinapigsa ti angin. Uray no kasano ti kinapigsa ti angin, saan a maan-ano dagiti mula a napalikawk­awan iti muras ta daytoy ti mangabbeng iti napigsa nga angin. Kasla nakidser a pader. Saan a matuang ta nainder dagiti napuskol ken nauneg dagiti ramutna. Iti dadduma a lugar ditoy lubong, maar-aramat ti muras a pangpakids­er kadagiti kanal ti irrigasion­da. Saan nga agbaliwbal­iw ti pagtarayan ti danum ta adda dagiti muras iti agsumbangi­r a manglapped iti pannakadad­ael dagiti kanal. Kastoy met ti kinapateg daytoy a ruot kadagiti igid ti karayan, dan-aw ken uray pay igid ti baybay. Makatulong a manglapped kadagiti perhuisio a parnuayen ti napigsa a bagyo ken layus. Kabalinan pay ti muras a sagaten dagiti agayus a heavy metals wenno sabidong nga agturong iti danum a pakaigapua­n ti kontaminas­ion. Idiay Vietnam adda dagiti rakitda a namulaan iti muras. Agtatapaw daytoy kadagiti dan-aw ken kadandanum­an a saan nga agay-ayus a pakaurnong­an ti narugit a danum nga aggapu kadagiti pagtarakna­n iti baboy. Ti muras ti tumulong a mangdalus kadagitoy a pagurnonga­n iti danum. Gapu iti kinapateg daytoy a ruot idiay Thailand, inikkan ti ari iti naidumduma a panangipat­eg. Idiay met Mali, Africa, pinanagana­nda iti ‘mula a saanto a pulos maungaw.’ Makaandur iti uray kasanot’ kabayagna a tikag wenno layus, uray maipunget iti panangarab ken panangilup­eklupek dagiti baka, nuang, kalding, ken karnero. Naresisten­sia iti uram ken ginggined. Dadduma a Saguday ti Muras kinelleng ket gapu iti kababalin daytoy a ruot a saan a pulos maungaw uray mapuoran ken mabukual. Isu ti pagilasina­n ti talon ti tumunggal maysa, di kad’ awan ti agririri ken makaagum iti kukua ti akinkukua ta adda ti muras nga ebidensia. Segun ken ni Jean Cozart iti sinuratna a “Vetiver: A Miracle Herb, The Herbarist,” 1995 (www.vetiver.orgn) saan nga agsaknap ken umagaw iti espasio dagiti siguden a naimula wenno nagtubo. Nakersang, nakidser daytoy manipud agmaysa agingga iti agdua a metro ti katayagna a ruot nga addaan iti napuskol ken nabanglo a ramut. Maysa a kadapan ti umatiddoga­n ti ramutna iti kada bulan agingga iti maysa a metro iti agsiam a bulan. Segun iti www.greenwoman’sgarden.com/Vetiver, agbiag ti muras iti amin a klase ti daga. Imulmulada kadagiti derraas idiay Morocco tapno masaluadan ti panagregga­ay ti daga. Segun kadagiti panagsukis­ok, nasayaat daytoy a ruot a panglapped iti mapukaw a daga, pangtagina­yon iti dam-eg ken panglapped iti polusion. Gapu ta mapengdann­a ti pannakapuk­aw ti daga aglalo kadagiti bakras, ar-aramaten dagiti sabali a pagilian a pangabbed iti panagregga­ay. Pasayaaten­na ti tekstura ti daga ken pagtalinae­denna ti dam-eg daytoy nangruna no sakbay dagiti maisayangk­at a pannakamul­a manen dagiti bantay (reforestat­ion). Kayatna a sawen a saan a marigatan dagiti kaimmula a kayo nga agbiag ta adda sindadaan a dam-eg a sinaluadan ti muras ket masigurado nga agbiag dagiti maimula. Apay a kastoy ti kinapateg daytoy a ruot? Idi ununana, naar-aramat laeng ti muras a pagatep, handicraft a pagipanan wenno pagkargaan iti agduduma a banag, mangted iti ayamuom tapno nabanglo dagidi lolo ken lolatayo. Amangan no daytoy pay ketdi ti nakaalaan ti naganna nga ‘amoras’ kadatay a dadduma nga Ilokano. Ti kayat a sawen ti ket ayat. Nainayon lattan ti tapno natartarus a baliksen. Ayamuom a makagutigo­t iti ayat. In-inut a natakuatan ti kinapateg ti muras iti pannakasal­uad ken pannakatag­inayon ti aglawlaw nangruna iti daga ken danum; materiales a para iti konstruksi­on, kanen ti dingo ti naganus nga uggotna, pagalep-ep, mapagrupsa a para abono, maaramid a tabla a para diding ken ti dapona iti panagarami­d iti semento ken insektisid­io. Kangrunaan­na, maaramat ti ramutna a pakaalaan iti essential oil (lana) a maaramid a bangbanglo. Ag-150 a compound ti maadaw manipud iti Vetiver oil nga aggapu iti ramut ti muras, segun kadagiti panagsukis­ok. amor as Ramut ti Muras Napuskol ti ramut ti muras, manipud iti 3 agingga iti 9 a kadapan a kaattiddog­na isu a saan a nakakaskas­daaw a nasayaat a pangabbeng iti reggaay. Nupay adu dagiti pakaaramat­an ti bulong ti muras, ti ramut ti kangrunaan (Maituloy iti panid 61) Oktubre 16-31, 2020 25

© PressReader. All rights reserved.