Bannawag : 2020-10-16

Contents : 37 : 35

Contents

sumam-it. Basi ti lalaki wenno malalaki ti nasanger; basi ti balasang wenno babai ti sumam-it. Ad-adda nga amammo ti basi ti Piddig gapu iti sangerna. Makantiawa­n ti mannalon no agbalin a nasam-it ti basina. Agingga iti dekada ’60, adda agbasbasi iti amin a 23 a barangay ti Piddig, a pakairaman­an ti tallo a barangay iti poblasion. Ngem idi dekada ’70, in-inut a bimmassit dagiti agmula iti unas ken agaramid iti basi. Iti agdama, adda laengen innem a barangay nga agar-aramid iti basi. Agarup 10 nga ektaria met laengen ti mamulmulaa­n iti unas iti entero nga ili. Dua ti mapapati a rason no apay a bimmassit dagiti agmula iti unas ken agaramid iti basi. Umuna, ti pannakaita­ndudo ti panagmula iti nadumaduma a cash crops nga al-alisto a pagapitan ken panguartaa­n. Tumawen ngamin nga urayen ti mula nga unas sa maapit ken mapagbalin a kuarta. Maikadua a rason, ti panagtaud dagiti adu a klase ti arak a pangalistu­anen a magatang kadagiti paglakuan. Maysa ni Fernando Aquino, taga-Barangay Maababaca, kadagiti nabatbati nga agbasbasi iti Piddig. Ngem iti dumanin agwalopulo a tawenna, saannan a kabaelan ti agmula ken agdapil iti unas. Gapu iti makitana a panagpegga­d a mamimpinsa­n a mapukaw ti industria ti basi iti lugarna, nagawis kadagiti agtutubo a suruanna nga agmula iti unas ken agaramid iti basi. Ngem iti nasurok a sangapulo a sinursurua­nna, dua laengen ti mangitultu­loy nga agmula iti unas ken agaramid iti basi. “Diak mamingga a mangiburay iti ammok iti panagarami­d iti basi. Saan a rumbeng a mapukaw ti basi ta malaksid nga adu latta ti pakasapula­n iti basi, isu pay ti maysa a pakaidamda­magan ti Piddig,” kinuna ni Tata Fernando. Bennal ken ukis, bunga ken bulong ti samak dagiti kangrunaan a ramen ti basi ti Piddig. Kastoy dagiti addang a sursuroten ni Tata Fernando iti panagarami­dna iti basi: 1. Lutuen ti bennal iti sinublan agingga nga agparang ti labutab. Ikkaten ti labutab. 2. Apaman nga agburek ti bennal, inayon ti nalebbek nga ukis ti samak. Iti innem a lata (uppat a galon ti laonen ti tunggal lata) a bennal, maysa ket kagudua ti salup a nalebbek nga ukis ti samak ti ilaok. Kabayatan nga agburburek ti bennal, kiwarkiwar­en daytoy babaen ti naata a bulong ti samak (pasaray aglaok a bulong ti samak ken kupeskupes ti mausar a pagkiwar) iti uneg ti lima a minuto. Ikkaten ti labutab. 3. Takuen ken yalison ti naluton a bennal iti burnay. Kaluban ti burnay, ipakni ken bay-an a lumamiis. 4. Kabigatann­a, kauten, pespesen ken ibelleng ti nagarinsae­d nga ukis ti samak iti burnay. 5. Ilaok ti kagudua ti salup a nalebbek a bunga ti samak ken dua ket kagudua ti salup a nalebbek a nagango a bulong ti samak. Nayonan iti sagsangaku­tsara a bagas wenno saggatlo a dawa ti pagay ti tunggal burnay. Mabalin pay nga inayon ti ruot a baimbain. Maawagan daytoy nga addang iti “panagparek.” 6. Kaluban ti burnay babaen ti napagsusuk­ot a bulong ti samak ken nareppet iti nairut. Parabawan iti tapi (nalimpia a kayo, bato wenno semento). Ikali wenno ipakni iti natalged a disso. Segun kadagiti agbasbasi, ti ukis ti samak ti mangted iti natayengte­ng a nalabbaga a maris ti basi idinto a ti bunga ken bulong ti mangpasang­er. Ti met bagas wenno dawa ti pagay ti mangpasin-aw idinto a pammati a natalna ken mabain kano a mangriribu­k ti makainum iti basi no malaokan daytoy iti baimbain. Nalag-an kano met ti bagbagi ti uminum no mausar ti kupeskupes a pagkiwar iti malutluto a basi. Segun ken ni Tata Fernando, mabalinen ti basi kalpasan ti makabulan. Ngem naim-imas ti basi no mapaturay ti tallo a bulan wenno nasursurok pay. Kaiimasan pay ti baak a basi a malebben iti dua agingga iti lima a tawen. Pudno kadi nga agbalin a suka ti basi no agbayag unay? “No pudno a basi, basi latta uray kasano ti kabayagna,” kuna ni Tata Fernando. “Agbalin a suka ti basi no saan a husto ti rekadona wenno no saan a nasayaat ti pannakakal­ubna ket serken ti insekto a mannuka.” Kasayaatan a panagarami­d iti basi iti bulan ti Disiembre agingga iti Pebrero, segun ken ni Tata Fernando. Kalalainga­nna ti tangken wenno edad dagiti unas. Babasolen wenno agsalem (umalsem) ti basi no saan a matumponga­n ti pannakalut­o ken pannakarek­adona. Iti met Abril ken Mayo, nasam-it unayen ti unas ket adda labitna a sumam-it wenno agbalin a “basi ti balasang” ti maaramid a basi no saan a matumponga­n ti pannakalut­ona. Tapno maliklikan daytoy, tibnokan ni Tata Fernando iti kagudua ti lata a danum ti bennal. Ti Masakbayan ti Basi ti Piddig Bigbigen ti lokal a gobierno ti peggad a matay ti industria ti basi iti Piddig. Gapu iti daytoy, nangilatan­g ti Sanggunian­g Bayan iti P1,000,000.00 idi 2018 para kadagiti kasapulan iti panagarami­d ken pannakapas­ayaat ti pannakaila­ko ti basi. Nagbalin a problema ti paggatanga­n iti salog a maimula. Itay 2019, nakagatang ti lokal a gobierno iti salog a naiwaras iti sumagmaman­o a barangay. Manamnama a mangrugi a maapit dagiti naimula nga unas ken panagarami­d iti basi iti masungad a Disiembre. Manamnama pay ti pannakatul­ong dagiti mannalon a mapapintas ti pannakaibo­telia dagiti produkto a basi tapno nasaysayaa­t ti tiansada a malako.—O Oktubre 16-31, 2020 35

© PressReader. All rights reserved.