De Standaard : 2019-01-19

Buitenland : 73 : 37

Buitenland

37 DE STANDAARD ZATERDAG 19, ZONDAG 20 JANUARI 2019 hankelijke Studentenvereniging. Donald Tusk en Pawel Adamowicz waren in hun tijd kopstukken van de studentenorganisatie in Gdansk. De lange vriendschap inspireerde Tusk tot een emotioneel afscheid van zijn kompaan: ‘Dierbare Pawel, je hebt zo lang moeten wachten, en tot zo’n tragisch moment, om te zien, van daarboven, hoeveel vrienden je hebt in Gdansk. We verdedigen samen ons Gdansk, ons Polen en ons Europa tegen haat en vijandigheid’, sprak hij. Zulke vriendschappen zijn schaars in de rangen van de oudstrijders. Zodra Solidariteit er eind jaren tachtig in geslaagd was het communisme te breken, kwamen de onderlinge tegenstellingen aan de oppervlakte. De ene strijdmakker bleek dan een gestaald nationalist (de gebroeders Lech en Jaroslaw Kaczynski), de andere neigde naar een sociaal beleid (Walesa), een derde was pleitbezorger van het liberalisme (Tusk, Adamowicz). Bij de parlementsverkiezingen van oktober 2015 raasde Recht en Rechtvaardigheid als een politieke tsunami over Polen. Voor de partij was dat een vrijbrief om de droom van een nationalistisch, christelijk, traditioneel Polen vorm te geven. Oudere rechters waren volgens partijleider Jaroslaw Kaczynski ‘een kliek van het volk vervreemde pionnen van het communisme’. Voormalige leden van de communistische geheime dienst en mannen uit de vroegere ordediensten zagen hun – riante – pensioenen gehalveerd. Musea, schrijvers en intellectuelen wordt met aandrang verzocht om het enige evangelie te vertellen: dat Polen in de Tweede Wereldoorlog uitsluitend een heldhaftig slachtoffer was en niet heeft gecollaboreerd met de nazi’s. Eind vorig jaar stonden Jaroslaw Kaczynski en Lech Walesa tegenover elkaar in de rechtbank. Kaczynski had een rapport laten opmaken waaruit moest blijken dat het vliegtuig van zijn tweelingbroer Lech bij Smolensk wel degelijk door de Russen was neergehaald. Walesa had dat onzin genoemd en werd voor de rechter gesleurd. Tussen de twee mannen vond deze dialoog plaats: ‘Waarom heb ik jou ooit minister gemaakt’, verzuchtte Walesa. ‘Waarom heb ik jou ooit president gemaakt’, beet Kaczynski terug. Op foto’s van eind jaren tachtig stonden ze tijdens onderhandelingen met de communisten breed lachend en eensgezind naast elkaar. Gdansk. Om een en ander te illustreren, werd hij vaak getoond terwijl hij in of uit een chique auto stapte. Journalist en blogger Krzystof Leski turfde dat Adamowicz ‘tientallen keren negatief werd afgeschilderd zonder kans op wederwoord’. Na de moordaanslag kwamen van alle kanten oproepen om de haattaal een halt toe te roepen. de bisschoppen van Warschau en Gdansk, politcologen en columnisten waarschuwden: stop de Poolse polarisatie, want het is een voedingsbodem voor geweld. Ook Recht en Rechtvaardigheid reageert waardig. Kopstukken premier Mateusz Morawiecki, president Andrzej Duda en zijn first lady woonden in Warschau maandagavond een rouwmis voor Adamowicz bij. Maar het zijn slechte tijden voor verzoening en matiging van toon. Polen zit twee jaar lang gevangen in een electorale strijd. De resultaten van de lokale verkiezingen in oktober toonden een verdeeld land met liberale steden en een conservatief platteland. In mei volgen de Europese verkiezingen, in het najaar zijn er parlementsverkiezingen en in 2020 presidentsverkiezingen. En wat met de geesten? Hoezeer zijn wankele individuen al door haattaal vergiftigd? Ook al had de messentrekker zondagavond geen expliciete politieke bedoelingen, zijn eerste aanhanger had die wél. Nauwelijks enkele uren na de moord op Adamowicz werd in Poznan een man opgepakt na deze uitval op de sociale media: ‘En nu is het de beurt aan de burgemeesters van Poznan en Wroclaw, ook twee publieke figuren die hun functie goddeloos invullen.’ Pawel Adamowicz laat een vrouw, twee tienerdochters, een verweesde stad en een land vol zelfbevraging na. naamd de zakmessenstad, of in het oostelijke Bialystok, waar het extreem nationalistische, gewelddadige ONR (Kamp van Nationaal Polen) zijn hoofdkwartier heeft. Toen hij vorige zondagavond werd neergestoken, stond Pawel Adamowicz op het podium van de slotshow van de geldinzamelactie Groot Orkest. Nauwelijks was de opbrengst – 21 miljoen euro voor materiaal voor kinderziekenhuizen – bekendgemaakt of de dader sloeg toe. Elke Pool van rond de veertig is opgegroeid met het Groot Orkest. Op de jaarlijkse liefdadigheidsactie vinden muziekoptredens plaats, er worden stickers verkocht en bekende mensen uit de cultuurwereld geven onbezoldigd acte de présence. Tot in de kleinste dorpen engageren jongeren zich om acties te organiseren. Ze genieten van popmuziek, een biertje, elkaar. Voor velen is het Groot Orkest de eerste kennismaking met areligieuze, vrijwillige liefdadigheid. Een doorn in het oog van radicaal­katholiek rechts. Met zijn slogan ‘Doe wat je wil’ zet Jerzy Oswiak, bezieler van het Groot Orkest, het liberale karakter ervan in de verf. Doorgaans is de man een onvermoeibaar podiumbeest met een brede glimlach, maar op de persconferentie na de moordaanslag sprak een gebroken man. ‘Ik neem ontslag’, zei hij. ‘Ik kan de stroom van vijandigheid en haat niet langer aan.’ De moord heeft het imago van de Stad van de vrijheid bezoedeld. ‘Een moordaanslag! En nog wel hier, in Gdansk!’ Gazeta Wy­ borcza, Na de aanslag kwamen van alle kanten oproepen om de haattaal een halt toe te roepen. Maar voor Polen zijn het slechte tijden voor verzoening en matiging van toon Patriottisch reizen Polen is een zelfbewust, patriottisch, katholiek land. Een kniesoor die erom maalt dat in de publieke scholen religie een vak is als alle andere. In de supermarkt onderscheidt het ene pak verse melk zich van het andere dankzij het label ‘Produkt Polski’. De opkomende maar van kwaliteit nog matige Poolse wijnsector mag rekenen op de steun van een liefhebber die te veel wil betalen voor een ‘patriottische fles’. Net zo is ‘patriottisch reizen’, vakantie in eigen land, een ingeburgerd begrip. Akelig wordt het als dat patriottisme muteert in exclusief nationalisme. Zoals bij de voormalige minister van Buitenlandse Zaken Witold Waszczykowski. ‘De EU wil van Europa een continent van bakfietsers en vegetariërs maken’, zei hij. ‘Wel, Polen doet niet mee.’ De verdeeldheid snijdt diep en dwars door (voormalige) vriendschappen en families. Neem de familie Kurski. De ene broer, Jaroslaw, is hoofdredacteur van de grootste krant van het land en openlijk anti regering. De andere broer, Jacek, is hoofd van TVP, de openbare omroep die zich de voorbije drie jaar tot cheerleader van Recht en Rechtvaardigheid heeft ontpopt. Zowat iedereen die in de Poolse toppolitiek een rol speelt en ouder is dan 45 deelt een verleden in de vrije vakbond Solidariteit of zijn talrijke satellietorganisaties, zoals de Onaf­ Gazeta Wyborc­ za, Chique auto De openbare omroep TVP doet duchtig mee met het afserveren van politieke tegenstanders. In de aanloop naar de lokale verkiezingen van oktober was Pawel Adamowicz een dankbaar slachtoffer. Gesuggereerd werd dat hij dubieuze zakencontacten met vastgoedmakelaars onderhield en een behoorlijk graantje meepikte van de vastgoedboom in

© PressReader. All rights reserved.